AQShda sunʼiy intellekt (AI) uchun qurilayotgan data-markazlar texnologik masaladan siyosiy mavzuga aylandi. TechCrunch yozishicha, mahalliy aholining qarshiligi va siyosiy bosim 2026-yilgi oraliq saylovlarda ayrim poygalarning natijasiga ham taʼsir qilishi mumkin.
Data Center Watch hisobotiga koʻra, 2026-yilning birinchi yarmida qariyb $200 mlrdlik data-markaz loyihalari kechiktirilgan, toʻxtatilgan yoki butunlay bloklangan. Asosiy sabab — hududlarda elektr va suv sarfi, ekologik xavf hamda kompaniyalar bilan mahalliy hokimiyat oʻrtasidagi kelishuvlar yetarlicha ochiq emasligi haqidagi xavotirlar.
Brooklyndagi tadbirda asosiy mavzu oʻzgarib ketdi
Newsreel media kompaniyasi Brooklyn omborlaridan birida oraliq saylovlarga bagʻishlangan tadbir oʻtkazgan. Dasturda saylov kampaniyalari, jamoatchilik diqqati va Demokratik partiyaning kelajagi muhokama qilinishi rejalashtirilgan edi. Ammo deyarli barcha suhbatlar yana data-markazlarga borib taqalgan.
TechCrunch muxbiri zalda kim data-markazlarni qoʻllab-quvvatlashini soʻraganida, tomoshabinlar savolni norozilik bilan kutib olgan. Bu texnologiya sohasi ichidagi kayfiyat bilan oddiy aholi qarashlari orasidagi masofa qanchalik kengayganini koʻrsatadi.
Data-markazlar odamlarning texnologik elita, ish oʻrinlarining yoʻqolishi va yashash hududi ustidan nazoratni boy berish haqidagi qoʻrquvlarining jismoniy timsoliga aylanmoqda.
Pennsylvania, Georgia, Texas, New York va Virginia data-markazlar qurilishiga qoʻshimcha talablar hamda shaffoflik qoidalarini muhokama qilyapti. Faqat Virginianing oʻzida yuzlab yangi markaz qurish rejalashtirilgan. Bu shtat allaqachon “dunyoning data-markazlar poytaxti” deb ataladi.
Ish oʻrni va yashash sifati oʻrtasidagi tortishuv
Loyihalarni qoʻllab-quvvatlovchilar qurilish davrida yaratiladigan ish oʻrinlari va hududga kiradigan sarmoyani asosiy foyda sifatida koʻrsatadi. Ayrim kasaba uyushmalari ham shu sababli data-markazlarni yoqlayapti. Biroq qurilish tugagach, bu ishlarning katta qismi doimiy boʻlib qolmaydi.
Qarshi tomon esa vaqtinchalik daromad evaziga elektr tarmogʻiga bosim, suv sarfi, shovqin va ehtimoliy sogʻliq xavflarini qabul qilishni istamaydi. Mohiyatan, bahs texnologiyaning foydasi haqida emas — xarajatni kim koʻtarishi va qarorni kim qabul qilishi haqida.
Bu munozara Oʻzbekiston uchun ham begona emas. Toshkent yoki boshqa shaharlarda yirik hisoblash markazlari qurilsa, faqat investitsiya miqdorini eʼlon qilish yetmaydi. Elektr va suv talabi, doimiy ish oʻrinlari soni hamda mahalla bilan kelishuvlar boshidan ochiq koʻrsatilishi kerak.
Qisqasi, data-markaz endi serverlar joylashgan oddiy bino emas. U iqtisodiy manfaat, infratuzilma imkoniyati va aholining oʻz hududi ustidan qaror berish huquqi toʻqnashadigan siyosiy obyektga aylandi.