Osiyo infratuzilmaviy investitsiyalar banki (ABII) Oʻzbekistonda 2026-2029-yillarda umumiy qiymati $5 mlrdgacha boʻlgan infratuzilma loyihalarini moliyalashtirishi mumkin. Spot.uz maʼlumotiga koʻra, bank va Oʻzbekiston hukumati yangilangan uzoq muddatli investitsiya dasturini imzolagan.
Hujjat 28-sentyabr kuni Dohada oʻtgan ABII yillik yigʻilishi doirasida imzolangan. Dastur yaqin yillarda tomonlar qaysi yoʻnalishlarda ishlashini belgilaydi. Yaʼni bu hali barcha pul ertaga kirib keladi degani emas, lekin ustuvor loyihalar uchun yoʻl xaritasi bor.
Mohiyatan, gap energetika, elektr tarmoqlari va ularga bogʻliq yirik infratuzilma haqida ketyapti. Oʻzbekiston soʻnggi yillarda quyosh va shamol elektr stansiyalarini tez koʻpaytiryapti. Lekin elektr ishlab chiqarishning oʻzi yetmaydi — uni hududlarga barqaror yetkazadigan tarmoq ham shu surʼatda kuchayishi kerak.
$1,5 mln grant elektr tarmoqlari loyihasiga beriladi
ABII va Oʻzbekiston yana $1,5 mlnlik grant boʻyicha ham kelishuv imzolagan. Bu mablagʻ mamlakat elektr uzatish tizimining barqarorligini oshirishga qaratilgan loyiha tayyorgarligiga yoʻnaltiriladi.
Grant hisobidan texnik tadqiqotlar va dastlabki ishlar qilinadi. Keyin loyiha boʻyicha qanday texnik yechim kerakligi, qancha investitsiya zarurligi va iqlim xatarlari aniqroq koʻrinadi. Shundan keyin loyiha moliyalashtirish uchun koʻrib chiqilishi mumkin.
Tushuntiraman: bunday grant odatda qurilishning oʻziga emas, katta loyiha oldidan kerak boʻladigan hisob-kitob va ekspertizaga beriladi. Bu bosqich zerikarli tuyulishi mumkin, lekin keyingi milliard dollarlik qarorlar aynan shu yerda pishadi.
Janubiy koridor va Fargʻona vodiysi eʼtiborda
Loyihada Surxondaryo va Samarqand viloyatlari oʻrtasidagi janubiy koridor hamda Fargʻona vodiysiga alohida eʼtibor beriladi. Maqsad — elektr tarmoqlarining oʻtkazish quvvatini oshirish, ishonchliligini kuchaytirish va ularni iqlim oʻzgarishiga chidamliroq qilish.
Bu Toshkentdagi oddiy isteʼmolchiga ham, viloyatdagi biznesga ham bilvosita taʼsir qiladi. Chunki tarmoq zaif boʻlsa, yangi elektr stansiyasi qurilgani bilan foydasi toʻliq sezilmaydi. Elektr bor, lekin uni kerakli joyga yetkazish qiyin — muammo koʻpincha shu yerda chiqadi.
Oʻzbekiston 2030-yilgacha elektr ishlab chiqarishda qayta tiklanuvchi energetika ulushini taxminan 30 foizdan 54 foizgacha oshirishni rejalashtiryapti. Bu ambitsiya quyosh panellari yoki shamol turbinalari bilan cheklanmaydi. Ularni yagona tizimga ulaydigan tarmoqlar ham modernizatsiya qilinishi kerak.
Joyida aytib ketay, xalqaro banklar bunday loyihalarga bejiz qiziqmaydi. Energetika infratuzilmasi kuchaysa, sanoat, logistika, uy-joy qurilishi va xizmatlar bozori ham barqarorroq ishlaydi. Ayniqsa, yozgi yuqori yuklama yoki qishki tanqislik paytida tarmoq sifati iqtisodiyot uchun juda seziladi.
Qisqasi, ABII bilan imzolangan dastur Oʻzbekiston uchun faqat navbatdagi kredit sarlavhasi emas. Bu energetika tizimini kengaytirish va qayta tiklanuvchi manbalarni tarmoqqa ulash boʻyicha keyingi toʻrt yilga signal. Endi asosiy savol — shu loyihalar qanchalik tez tayyorlanadi va moliyalashtirish real qurilishga qachon aylanadi.