Saudiya Arabistoni yaqin haftalarda Yamandagi husiylarga qarshi yirik harbiy operatsiya boshlashi mumkin. Kun.uz Reuters maʼlumotiga tayanib yozishicha, Ar-Riyozning asosiy maqsadi — Bob al-Mandib boʻgʻozi ustidan nazoratni qaytarish.
Bu oddiy hududiy tortishuv emas. Bob al-Mandib Qizil dengizni Hind okeani yoʻnalishi bilan bogʻlaydigan eng muhim nuqtalardan biri. Dengiz orqali tashiladigan neftning qariyb 9 foizi va katta hajmdagi konteyner yuklari shu yoʻldan oʻtadi.
Tushuntiraman: bu boʻgʻozdagi xavf oshsa, kemalar yoʻnalishini oʻzgartiradi, sugʻurta narxi koʻtariladi, yuk yetkazish muddati choʻziladi. Oxirida bu zanjir Osiyodagi ishlab chiqaruvchi, Yevropadagi xaridor va Toshkentdagi importchi narxida ham sezilishi mumkin.
Operatsiyani kim olib boradi?
Manbalarga koʻra, hujumni Saudiya Arabistoni nazorati ostidagi Yaman kuchlari boshlaydi. Saudiya aviatsiyasi esa ularni havodan qoʻllab-quvvatlaydi. Agar keng koʻlamli ssenariy tanlansa, operatsiyaga 100 mingdan ortiq Yaman harbiylari jalb qilinishi mumkin.
Saudiya Arabistonining ittifoqchilari janglarda bevosita qatnashishi kutilmayapti. Bu ham Ar-Riyozning ehtiyotkor yurayotganini koʻrsatadi: urushni kengaytirish oson, keyin uni toʻxtatish qiyin.
Hozir ikki yoʻl koʻrib chiqilyapti. Birinchisi — Bob al-Mandib atrofida tor doiradagi zarba. Ikkinchisi — Al-Bayda, Marib, Taiz va Al-Jauf viloyatlarida bir vaqtda bir nechta front ochish.
Mohiyatan, Saudiya Arabistoni husiylar boʻgʻozni ushlab turgan paytda tinchlik muzokarasiga qaytmoqchi emas.
Nega aynan hozir?
Saudiya Arabistoni va husiylar oʻrtasidagi mojaro 2014-2015 yillardan beri davom etadi. 2022-yildan keyin nisbiy sokinlik paydo boʻlgandi. Lekin 2026-yil iyulida vaziyat yana buzildi: husiylar Saudiya hududini oʻqqa tutishni qayta boshladi va Yamanning gʻarbiy qirgʻogʻida oldinga yurdi.
Sentabr oʻrtalariga kelib, ular Moxo tumani va Perim oroli kabi muhim nuqtalarda oʻrnashib oldi. Bu esa Qizil dengizning janubiy kirish qismi ustidan amaliy nazorat degani.
Joyida aytib ketay: bu hududdagi har bir keskinlik faqat Yaman yoki Saudiya Arabistoni ichki masalasi boʻlib qolmaydi. Qizil dengizdagi yuk oqimi pasaysa, kemalar Afrika atrofidan aylanib oʻtadi. Bu yoʻl uzoqroq, qimmatroq va bozorda kechikishlar koʻpayadi.
Oʻzbekiston uchun nimasi muhim?
Oʻzbekiston dengizga chiqmaydigan davlat, lekin import va eksport zanjirlaridan uzilgan emas. Texnika, ehtiyot qismlar, maishiy tovarlar, kiyim-kechak yoki xomashyo narxida logistika ulushi bor. Dengiz yoʻllaridagi har bir qoʻshimcha xarajat oxir-oqibat mahalliy bozorga ham yetib keladi.
Masalan, Toshkentdagi tadbirkor Xitoy yoki Yevropadan tovar olib kelsa, u faqat zavod narxiga qaramaydi. Yetkazish muddati, sugʻurta, portdagi navbat va transport yoʻnalishi ham hisobga kiradi. Bob al-Mandibdagi beqarorlik shu hisob-kitobni qimmatroq qiladi.
Qisqasi, Saudiya Arabistoni bu operatsiya bilan faqat harbiy ustunlik izlayotgani yoʻq. U Qizil dengiz orqali neft eksporti va savdo yoʻlaklari xavfsizligini qayta tiklamoqchi. Husiylar uchun esa boʻgʻoz ustidagi nazorat siyosiy bosim vositasi.
Menimcha, keyingi haftalardagi eng muhim savol operatsiya boshlanishi yoki boshlanmasligidan ham koʻra, uning koʻlami boʻladi. Tor zarba mintaqani vaqtincha tinchlantirishi mumkin. Keng front esa Yamandagi urushni yana katta bosqichga olib chiqadi.