Oʻzbekistonda biznes uchun elektr energiyasini toʻlash tartibi oʻzgaryapti. Spot.uz maʼlumotiga koʻra, yirik sanoat va budjet tashkilotlari kunduzgi ayrim vaqtlarda arzonroq tarifdan foydalanadi, tungi tarif esa avvalgidek imtiyozli boʻlmaydi.
Gap prezident Shavkat Mirziyoyev 22-sentyabr kuni imzolagan yoqilgʻi-energetika sohasiga oid farmon haqida ketyapti. Hujjat 2024-yil may oyida tasdiqlangan elektr energiyasi va tabiiy gazdan foydalanish qoidalariga oʻzgartirish kiritadi.
Asosiy oʻzgarish biznesning energiya uchun qanday va qachon pul toʻlashiga tegishli. I guruh isteʼmolchilari — yirik sanoat korxonalari va budjet tashkilotlari — endi tungi vaqtda, yaʼni 22:00 dan 06:00 gacha, umumiy tarif boʻyicha toʻlaydi.
Yarim pik davrlarda esa ularga 1,5 baravar pasaytiruvchi koeffitsiyent qoʻllanadi. Hozirgacha tartib buning teskarisi edi: yarim pik vaqtda umumiy tarif, kechasi esa 1,5 baravar arzon tarif ishlagan.
1-iyundan I guruh uchun umumiy tarif 1 kVt⋅soatga 1100 soʻm qilib belgilangan. Yangi tartibda yarim pik davrlarda narx taxminan 733 soʻm atrofida boʻladi.
Mohiyatan, davlat biznesni elektr arzonroq tushadigan paytga moslashishga undayapti. Bloger va moliyachi Otabek Bakirov bu oʻzgarishni ishlab chiqarish tarkibi bilan bogʻlagan: kunduz kuni elektrning katta qismi quyosh va shamol stansiyalaridan chiqadi, kechasi esa qimmatroq gaz generatsiyasi koʻproq ishlaydi.
Bu Toshkentdagi zavod, sex yoki yirik savdo obyektlari uchun oddiy signal: energiya xarajatini nazorat qilmoqchi boʻlsang, ish grafigi va yuklamani qayta koʻrib chiq. Albatta, hamma ishlab chiqarishni kunduzgi yoki yarim pik davrga koʻchira olmaydi. Lekin elektr ulushi tannarxda katta boʻlgan bizneslar uchun bu farq seziladi.
“Namunali isteʼmolchi” maqomi nima beradi?
Yangi tartibda elektr va gaz boʻyicha “namunali isteʼmolchi” tushunchasi ham kiritilyapti. Bunday maqom tadbirkorga oldindan toʻlovni ancha kamaytirish imkonini beradi.
Spot.uz yozishicha, “namunali isteʼmolchi” elektr va gaz uchun shartnomadagi hajmning 100 foizini emas, 15 foizini oldindan toʻlaydi. Qolgan pul isteʼmol jarayonida kiritib boriladi.
Buning uchun tadbirkor avtomatlashtirilgan hisob tizimlariga — elektr boʻyicha ASKUE, gaz boʻyicha ASKUG tizimlariga ulangan boʻlishi kerak. Hisoblagich masofadan boshqarish imkoniga ega boʻlishi, oxirgi ikki oyda toʻlovlar kechikmagan boʻlishi va energiyadan foydalanish qoidalari buzilmagan boʻlishi ham shart.
Joyida aytib ketay: bu imtiyoz bilan birga intizom ham qattiqlashadi. Agar “namunali isteʼmolchi”ning billing hisobida mablagʻ qolmasa, elektr taʼminoti avtomatik toʻxtaydi. Pul tushgach, taʼminot ham avtomatik tiklanadi.
Yana bir oʻzgarish — qarzdorlik sabab gazdan uzilgan isteʼmolchilarni qayta ulash uchun olinadigan toʻlov bekor qilinadi. Bu toʻlov aholiga 2 ta bazaviy hisoblash miqdori, yaʼni 880 ming soʻm, sanoat va kommunal tashkilotlarga esa 5 ta BHM — 2,2 mln soʻm edi.
Qisqasi, energetika tizimi asta-sekin “bir xil tarif — bir xil tartib” modelidan chiqyapti. Kunduzgi arzonroq energiya, avtomatik hisob, kamroq oldindan toʻlov va tezroq uzib-ulash — bularning hammasi biznesni raqamli va tartibli isteʼmolga majburlaydi. Menimcha, endi masala faqat tarifda emas, korxonalar energiyani qanday rejalashida ham boʻladi.