Spot.uz maʼlumotiga koʻra, Buxoro viloyatida fuqarolarning bank hisoblaridan pul yechib kelgan guruh faoliyati toʻxtatildi. Ichki ishlar vazirligi Kiberxavfsizlikka qarshi kurashish departamenti bu ishda mamlakat boʻylab 60 dan ortiq jabrlanuvchi borligini aytyapti.
Sxema juda tanish, lekin baribir ishlayapti. Guruh Telegramʼda soxta akkauntlar ochgan, keyin odamlarga boshqa kontent niqobi ostida zararlangan APK-fayllar yuborgan. Android telefoniga bunday fayl oʻrnatilgach, zararli dastur bank kartasi maʼlumotlari va SMS orqali keladigan tasdiqlash kodlarini jinoyatchilarga uzatgan.
Huquq-tartibot organlariga koʻra, sxema tashkilotchisi Samarqand viloyatida yashovchi, taxminan 20 yoshli fuqaro boʻlgan. U va sheriklari Oʻzbekistonning turli hududlarida tarmoq tuzgan. Oʻgʻirlangan pullar keyin begona shaxslar nomiga rasmiylashtirilgan karta va hisob raqamlariga chiqarilgan — izni yoʻqotish uchun.
Qoʻlga olish vaqtida gumonlanuvchilardan oʻnlab bank kartalari, SIM-kartalar va mobil telefonlar olingan. Jinoyat kodeksining 169-moddasi 3-qismi “b” bandi — axborot tizimiga noqonuniy kirish yoki undan foydalanish orqali oʻgʻirlik — boʻyicha jinoyat ishi ochilgan.
Mohiyatan, bu voqea faqat Buxoro yoki bitta guruh haqida emas. Toshkentda ham, viloyatlarda ham odamlar Telegramʼdan kelgan “ilova”, “chegirma”, “hujjat”, “video” degan faylni ochib yuborishi mumkin. Muammo shunda: APK fayl oddiy rasm yoki PDF emas, u telefon ichida mustaqil ishlaydigan dastur.
Bank SMS-kodi — kalit. Uni odamning oʻzi aytmasa ham, zararli dastur oʻqib olsa, pul yechish uchun yetarli boʻlishi mumkin.
Manimcha, bu yerda eng katta signal — firibgarlarning texnikasi murakkablashayotgani emas, balki ularning oddiy odatlardan foydalanayotgani. Telegramʼda nomaʼlum odamdan kelgan faylni ochish, “bir koʻraychi” deb ilova oʻrnatish, telefonga ruxsatlarni oʻqimasdan berish — hammasi zanjirning bir boʻlagi.
Qisqasi, bank kartani himoya qilish faqat kartani choʻntakda saqlash bilan tugamaydi. Telefon ham karta infratuzilmasining bir qismiga aylanib boʻldi. Ayniqsa, mobil bank, SMS-kod va ilova orqali toʻlovlar koʻpaygan bozorda.
Oddiy qoida bor: APK-faylni faqat rasmiy manbadan yuklash kerak. Telegram, nomaʼlum sayt yoki tanish-bilish yuborgan fayl xavfsiz degani emas. Agar ilova oʻrnatilgandan keyin SMS, kontakt, ekran, bildirishnoma yoki karta maʼlumotlariga kirish soʻrasa, bu allaqachon jiddiy signal.
Ishqilib, bu ish jabrlanganlarning puli qaytishi bilan tugasa yaxshi. Lekin undan ham muhimi — odamlar “telefonimda nima bor ekan” degan savolni bank kartasidek jiddiy qabul qila boshlashi kerak.