Fargʻonada ozdirish uchun moʻljallangan qahva va biologik qoʻshimchalar savdosiga aloqador holat toʻxtatildi. Kun.uz maʼlumotiga koʻra, gap 65 mln soʻmga kelishilgan savdo va tarkibida kuchli taʼsir qiluvchi modda chiqqan mahsulotlar haqida ketyapti.
Fargʻona viloyati bojxona boshqarmasi Kontrabandaga qarshi kurashish boʻlimi xodimlari huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan birga Fargʻona shahrida tezkor tadbir oʻtkazgan. Tadbir vaqtida Oʻzbekiston fuqarosi shartli xaridorga 4 turdagi ozdiruvchi qahva va biologik qoʻshimchalarni sotayotgan paytda toʻxtatilgan.
Kelishilgan narx — 65 mln soʻm. Bu raqamning oʻziyoq bunday mahsulotlar oddiy “internetdagi ozdiruvchi ichimlik” darajasidan chiqib, yaxshi aylanmaga ega yashirin savdoga aylanganini koʻrsatadi.
Keyinroq ushbu fuqaroning koʻrsatmasi asosida Oʻzbekistonda boʻlib turgan xorijiy davlat fuqarosi ham qoʻlga olingan. Hozircha rasmiy maʼlumotlarda ularning mahsulotlarni qayerdan olib kirgani yoki savdo tarmogʻi qanchalik katta boʻlgani aytilmagan.
Muammo qahvada emas, tarkibida
Ekspertiza xulosasiga koʻra, “Catalina Coffee” va “For x5 mixed coffee” nomli 2 turdagi mahsulot tarkibida “sibutramin” moddasi aniqlangan. Jami 4860 dona mahsulot haqida gap ketmoqda.
Sibutramin — vazn tashlash vositalarida uchrashi mumkin boʻlgan, lekin sogʻliq uchun xavfi sabab koʻplab bozorlarda qatʼiy nazorat qilinadigan modda. U yurak-qon tomir tizimiga taʼsir qilishi, bosim va yurak urishini oʻzgartirishi mumkin. Shuning uchun bunday narsani “qahva” deb sotish oddiy marketing emas, isteʼmolchi uchun real xavf.
Mohiyatan, xaridor buni qahva yoki biologik qoʻshimcha deb ichadi. Lekin ichida kuchli taʼsir qiluvchi modda boʻlsa, u doriga yaqinlashadi. Dori esa shifokor nazoratisiz, yorliqdagi aniq maʼlumotsiz va sertifikatsiz isteʼmol qilinmasligi kerak.
Mahalliy bozorda bunday mahsulotlar koʻpaygan
Toshkentda ham, viloyatlarda ham ozdiruvchi choy, qahva, kapsula va “detoks” mahsulotlari ijtimoiy tarmoqlar orqali faol sotiladi. Koʻpincha reklamada tez natija, ishtaha pasayishi, bir necha haftada sezilarli vazn yoʻqotish vaʼda qilinadi.
Manga eng xavotirli joyi — xaridor koʻpincha mahsulotning haqiqiy tarkibini tekshira olmaydi. Qadoqda chiroyli dizayn, “tabiiy” degan yozuv yoki xorijiy til boʻlishi ishonch uygʻotadi. Lekin bu xavfsizlik kafolati emas.
Ozdiruvchi mahsulotning asosiy savoli “necha kilo tashlaydi?” emas, “ichida nima bor?” boʻlishi kerak.
Qisqasi, Fargʻonadagi holat bitta savdo epizodi emas. U bozorda nazoratsiz aylanayotgan ozdiruvchi vositalar masalasini yana koʻrsatdi. Ayniqsa, Telegram, Instagram va kichik onlayn doʻkonlar orqali sotiladigan mahsulotlarda sertifikat, tarkib va ruxsat hujjatlarini soʻrash odatiy talabga aylanishi kerak.
Holat yuzasidan jinoyat ishi qoʻzgʻatilgan, tergov harakatlari davom etmoqda. Endi tergov mahsulotlar qanday kanal orqali kelgani, kimlar tarqatgani va qancha xaridorga yetib borgani kabi savollarga javob topishi kerak.