Fransiyada bir haftadan beri litsey oʻquvchilari koʻchaga chiqyapti. Kun.uz maʼlumotiga koʻra, norozilik Il-de-Frans hududida boshlanib, keyin mamlakatning boshqa shaharlariga ham yoyilgan.
Asosiy sabab — dars jadvali haddan tashqari tigʻiz, sinfxonalar toʻlib ketgan, oʻqituvchilar yetishmayapti, ayrim litsey binolaridagi sharoit esa oʻquvchilarga maʼqul emas. Ichki ishlar vazirligi 29-sentabrga kelib 400 dan ortiq namoyishchi qoʻlga olinganini aytgan. Ularning aksari voyaga yetmagan oʻsmirlar.
Bu yerda gap oddiy “bolalar darsga borgisi kelmayapti” degan voqea emas. Plakatlardan birida: “Soat 8:00 dan 18:00 gacha. Dars uyqudan koʻproq”, deb yozilgan. Boshqasida esa oʻquvchilar qarzga botishni emas, taʼlim olishni xohlashini bildirgan.
Mohiyatan, oʻquvchilar oʻz kun tartibi va taʼlim sifati haqida gapiryapti. Litsey — Fransiya taʼlim tizimida katta sinf oʻquvchilari oʻqiydigan bosqich. Shu yoshdagi oʻquvchilar uchun dars yuklamasi, universitetga tayyorgarlik va ijtimoiy bosim bir joyga yigʻiladi.
Taʼlim vazirligi norozilik mamlakatdagi 3700 ga yaqin maktabdan bir necha yuztasini qamrab olganini bildirgan. Demak, bu bitta maktab yoki bitta shahardagi kayfiyat emas, tizim ichidagi charchoq tashqariga chiqqan holatga oʻxshaydi.
Ayrim shaharlarda vaziyat keskinlashgan. Kun.uz yozishicha, namoyishchilar bilan politsiya oʻrtasida toʻqnashuvlar boʻlgan, baʼzi joylarda yonuvchi aralashma solingan shishalar va toshlar ishlatilgan. Politsiya bunga javoban koʻzdan yosh sizdiruvchi gaz qoʻllagan. Lillda ham, Parij chekkasidagi Sen-Denida ham maktab kirishlari toʻsib qoʻyilgan.
Joyida aytib ketay: Fransiyadagi bu norozilikni Oʻzbekistonga toʻgʻridan-toʻgʻri koʻchirib boʻlmaydi. Bizda maktab tizimi, byudjet bahslari, oʻquvchi va ota-onaning maktab bilan munosabati boshqa. Lekin umumiy savol juda tanish: taʼlim sifati faqat yangi dastur va imtihon bilan oʻlchanadimi yoki oʻquvchining oddiy kuni ham hisobga olinadimi?
Toshkentdagi koʻp oilalarda ham bola ertalab maktabga, keyin repetitorga, kechqurun uy vazifasiga oʻtiradi. Bu holat baʼzan “mehnatsevarlik” deb koʻriladi, lekin uzoq muddatda u charchoq, motivatsiya yoʻqolishi va taʼlimga sovuqlik olib kelishi mumkin. Fransiyadagi plakat shu jihatdan bizga ham begona emas: dars koʻp boʻlsa, taʼlim avtomatik yaxshi boʻlib qolmaydi.
Namoyishlar Fransiyaning 2027-yilgi byudjet loyihasi muhokamasi oldidan boʻlyapti. Taʼlim xarajatlari atrofidagi bahslar ham shu fonda kuchaygan. Qisqasi, oʻquvchilar faqat jadvaldan emas, kattalar qaror qilayotgan tizimdan ham norozi.
Menimcha, bu voqeaning asosiy darsi shuki: maktabdagi muammo uzoq vaqt “mayda noqulaylik” deb qaralsa, bir kun u siyosiy masalaga aylanadi. Oʻquvchi ovozi odatda eng oxirida eshitiladi, lekin eshitilganda juda baland chiqadi.