Kaliforniyada robotaksi ishlatadigan kompaniyalar uchun yangi qoida paydo boʻldi. TechCrunch yozishicha, gubernator Gavin Newsom imzolagan SB 1246 qonuni Tesla, Waymo, Zoox kabi avtonom transport kompaniyalariga favqulodda xizmatlar bilan ishlash boʻyicha aniq majburiyat yuklaydi.
Endi robotaksi politsiya, oʻt oʻchiruvchilar yoki tez yordam yoʻlini 30 daqiqadan koʻproq toʻsib qoʻysa, operator kompaniya jarimaga tortilishi mumkin. Qonun 2028-yil iyulidan kuchga kiradi.
Mohiyatan, Kaliforniya shunday deyapti: innovatsiya yaxshi, lekin yoʻl oʻrtasida turib qolgan mashina uchun kimdir javob berishi kerak. Ayniqsa gap favqulodda holat haqida ketayotgan boʻlsa.
Muammo nimada?
Soʻnggi yillarda AQShda robotaksilar bilan bogʻliq bir nechta shovqinli holatlar boʻldi. Baʼzi mashinalar buzilib, tirbandlik yaratdi, ayrimlari jinoyat joyiga kirib ketdi yoki favqulodda xizmatlar ishiga xalaqit berdi.
TechCrunch maʼlumotiga koʻra, bunday holatlarning katta qismi Waymo bilan bogʻlangan. Waymo AQShdagi eng yirik robotaksi operatori hisoblanadi: kompaniyaning tijoriy parkida taxminan 4 mingta avtonom avtomobil bor. Shundan 1 200 tasi San Francisco Bay Area hududida yuradi.
Avvalroq TechCrunch tekshiruvi Waymo mashinalari muammoga uchraganda, baʼzi holatlarda ularni qoʻlda haydash uchun birinchi yordam xizmatlari vakillariga tayanilganini koʻrsatgan edi. Shundan keyin shtat va federal qonunchilar robotaksilar, ayniqsa ularning favqulodda xizmatlar yonidagi xatti-harakati boʻyicha qatʼiyroq talablarni muhokama qila boshladi.
Yangi qonun nimalarni talab qiladi?
Qonunga koʻra, avtonom transport kompaniyalari joylarda ishlaydigan texnik xodimlarga ega boʻlishi kerak. Yaʼni robotaksi yoʻlda buzilib qolsa yoki toʻsiq yaratsa, kompaniya vaziyatni masofadan kuzatib oʻtirish bilangina cheklanmaydi.
Shuningdek, tizim miqyosidagi nosozliklar paytida kompaniyalar shaharlar va mahalliy idoralarga avtomobillarning joylashuvi hamda holati haqida xabar berishi kerak. Kaliforniya Transport vositalari departamenti esa keyinroq javob berish vaqti kabi aniq meʼyorlarni belgilaydi.
Yana bir muhim band — masofadan haydovchi boʻlishi mumkin boʻlgan xodimlar faqat AQShda joylashgan boʻlishi va AQSh haydovchilik guvohnomasiga ega boʻlishi kerak. Bu yerda gap mashinani uzoqdan bevosita boshqaradigan odam haqida ketmoqda.
Tushuntiraman: Waymo kabi kompaniyalar odatda “masofaviy yordam” haqida gapiradi. Bunda sunʼiy intellekt (AI) tizimi mashinani oʻzi boshqaradi, inson esa kerak boʻlsa maslahat yoki dasturiy buyruq beradi. Tesla esa robotaksilarini masofadan bevosita boshqara oladigan operatorlari borligini ochiq aytgan kam sonli kompaniyalardan biri.
Oʻzbekiston uchun saboq
Bizda robotaksi hali kundalik transportga aylanmadi. Toshkentda hozircha asosiy bahslar taksi narxi, tirbandlik, avtobus yoʻlaklari va elektromobillar atrofida. Lekin bu voqea mahalliy bozor uchun ham erta signal.
Bir kuni Toshkent koʻchalarida haydovchisiz taksilar paydo boʻlsa, savol oddiy boʻladi: mashina xato qilsa, kim javob beradi? Ilova egasimi, texnologiya ishlab chiqqan kompaniyami, mahalliy hamkormi yoki masofadan yordam berayotgan operator?
Menimcha, Kaliforniya tajribasining eng muhim joyi aynan shu: texnologiyani toʻxtatish emas, javobgarlikni oldindan yozib qoʻyish. Qisqasi, robotaksi aqlli boʻlishi mumkin, lekin shahar infratuzilmasi undan ham aqlliroq qoida talab qiladi.