Spot.uz maʼlumotiga koʻra, Shavkat Mirziyoyev Turkmanistonning Avaza shahrida oʻtgan Markaziy Osiyo davlatlari va Ozarbayjon rahbarlari maslahat uchrashuvida mintaqaviy hamkorlik boʻyicha bir nechta tashabbusni ilgari surdi. Gap savdo, transport, energetika, suv, iqlim, kritik minerallar va sunʼiy intellekt (AI) kabi yoʻnalishlar haqida ketmoqda.
Prezidentning asosiy gʻoyasi — mintaqa davlatlari alohida-alohida loyiha qilmasdan, umumiy iqtisodiy maydon sifatida ishlashi kerak. U buni “olti iqtisodiyot — bir mahsulot” formulasi bilan tushuntirdi. Mohiyatan, bir mahsulot yoki xizmat zanjirida Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Tojikiston, Turkmaniston va Ozarbayjonning har biri oʻz kuchli tomonini qoʻshishi nazarda tutilmoqda.
Mirziyoyev 2035-yilgacha moʻljallangan savdo-iqtisodiy hamkorlik dasturini qabul qilishni taklif qildi. Bunday dastur savdodagi toʻsiqlarni kamaytirish, sanoat kooperatsiyasini kengaytirish va yirik investitsiya loyihalarini yuritish uchun kerak boʻladi. U 2027-yilda Xivada Markaziy Osiyo va Ozarbayjon biznes-forumini oʻtkazishni ham taklif qildi.
Transport masalasida prezident temiryoʻl va avtomobil yoʻllarini alohida-alohida qurish yetarli emasligini aytdi. Yoʻlaklar bir-birini davom ettirishi, yagona tizim sifatida ishlashi kerak. Yoʻl bor joyda ishlab chiqarish, logistika, servis obyektlari va sanoat zonalari ham paydo boʻlsa, samara koʻproq boʻladi.
Bu yerda Oʻzbekiston uchun masala juda amaliy. Masalan, Toshkentdagi ishlab chiqaruvchi eksportga chiqmoqchi boʻlsa, unga faqat bojxona yengilligi emas, barqaror logistika, ombor, tranzit narxi va tezkor moliyaviy xizmat ham kerak. Qisqasi, yoʻlning oʻzi emas, yoʻl atrofidagi iqtisodiyot muhim.
Energetika ham alohida blok boʻldi. Mirziyoyev past uglerodli energetika salohiyati boʻyicha qoʻshma konsepsiya ishlab chiqishni taklif qildi. Unda qayta tiklanuvchi energiya manbalari, energiyani saqlash tizimlari va elektr uzatish yoʻlaklari boʻyicha ishlarni muvofiqlashtirish koʻzda tutiladi.
Suv va iqlim masalasida prezident raqamli monitoring, irrigatsiya tarmoqlarini yangilash va suv tejovchi yechimlarni kengaytirishni tilga oldi. U Afgʻoniston bilan suvdan foydalanish boʻyicha doimiy muloqot zarurligini ham aytdi. Joyida aytib ketay: bu mavzu keyingi yillarda Oʻzbekiston uchun eng nozik iqtisodiy xavflardan biriga aylanib boryapti.
Havo ifloslanishi ham mintaqaning katta muammosi sifatida koʻrsatildi. Mirziyoyev “Markaziy Osiyoning toza havosi” xalqaro konsorsiumi doirasida sanoat zonalari, ag klasterlar va transport tugunlarini ekologik modernizatsiya qilish boʻyicha pilot dastur boshlashni taklif qildi.
Kritik minerallar boʻyicha prezident Oʻzbekiston ilgari surgan regional alyansni tezroq ishga tushirishni aytdi. Bundan tashqari, mintaqadagi kritik mineral zaxiralari boʻyicha yagona raqamli xarita yaratish taklif qilindi. Bu litiy, mis, volfram kabi strategik xomashyolar uchun muhim boʻlishi mumkin.
Yangi texnologiyalar blokida esa umumiy hisoblash infratuzilmasi haqida gap bordi. Milliy data-markazlar tarmogʻi asosida mintaqaviy quvvatlarni birlashtirish taklif qilinyapti. Bu sunʼiy intellekt loyihalari, katta maʼlumotlarni qayta ishlash va raqamli servislar uchun asos boʻla oladi.
Menimcha, bu yerda eng qiziq nuqta — data-markazlar faqat server xonasi emas, balki butun raqamli iqtisodiyotning “elektr stansiyasi”ga aylanayotgani. Toshkentdagi bank, logistika kompaniyasi yoki davlat xizmati tezroq va arzonroq raqamli mahsulot chiqarishi uchun mintaqada hisoblash quvvati yetarli boʻlishi kerak.
Mirziyoyev kadrlar masalasini ham alohida koʻtardi. U talab yuqori boʻladigan kasblar va kompetensiyalar boʻyicha regional atlas yaratishni taklif qildi. Bu atlas olti davlat iqtisodiyotida qaysi mutaxassislar yetishmayotgani va kelajakda qaysi sohalarda talab oshishini koʻrsatishi kerak.
Ishqilib, bu tashabbuslarning kuchi qogʻozdagi roʻyxatda emas, ularning bir-biriga ulanib ketishida. Transport, energiya, suv, minerallar, data-markazlar va kadrlar alohida mavzular emas. Ular bir iqtisodiy zanjirning qismlari. Endi savol — mintaqa shu zanjirni haqiqatan ham birga quradimi yoki har davlat yana oʻz loyihasini alohida tortib ketadimi.