Oʻzbekistonda energetika rejalari qayta saralanadi. Gazeta.uz maʼlumotiga koʻra, iqtisodiy samarasi past, moliyalashtirish manbasi noaniq yoki muddati choʻzilib ketgan ayrim loyihalar qayta koʻrib chiqiladi.
Bu shunchaki “yana koʻproq elektr ishlab chiqaramiz” degan gap emas. Endi yangi stansiyalar quvvatiga qarab emas, elektr tannarxi, tarmoqqa ulanishi, energiya saqlash tizimlari bilan ishlashi va umumiy balansga taʼsiri bilan baholanadi. Mohiyatan, davlat qogʻozdagi megavattdan koʻra real tizimga foydasi bor loyihalarni tanlamoqchi.
Rejaga koʻra, 2030-yilga borib Oʻzbekistonda elektr energiyasi ishlab chiqarish quvvatlari 46,1 GVtga yetadi. Bu yiliga qariyb 129 mlrd kVt⋅soat elektr ishlab chiqarish imkonini beradi. 2035-yilga kelib esa quvvat 57,2 GVtga, ishlab chiqarish hajmi 154,7 mlrd kVt⋅soatga chiqishi kutilmoqda.
22-sentabr kuni prezident Shavkat Mirziyoyevga elektr energetikasini rivojlantirish boʻyicha taqdimot qilingan. Unda talab nega oshayotgani ham ochiq aytilgan: iqtisodiyot kattalashyapti, aholi koʻpayyapti, sanoat koʻproq elektr soʻrayapti.
2030-yilda Oʻzbekiston iqtisodiyoti hajmini $300 mlrdga yetkazish rejalashtirilgan. Aholi soni 41 mln nafardan oshishi kutilmoqda. Sanoatda elektr isteʼmoli hozirgi 38 mlrd kVt⋅soatdan 53,5 mlrd kVt⋅soatga chiqishi prognoz qilinyapti.
Tushuntiraman: Toshkentda qurilish, ishlab chiqarish, logistika, savdo markazlari, elektromobillar va maʼlumotlar markazlari koʻpaygani sari elektr tizimiga bosim oshadi. Oddiy isteʼmolchi uchun bu masala qishda chiroq oʻchmasligi, yozda konditsioner ishlashi, biznes uchun esa zavodning toʻxtab qolmasligi degani.
Shu sabab prezident energetikani iqtisodiy oʻsishning tezlashgan ssenariysi bilan rejalashtirishni topshirgan. Yaʼni talab kutilganidan tez oʻssa ham, tizimda zaxira quvvat boʻlishi kerak. Sabab — elektrda zaxira boʻlmasa, oʻsishning oʻzi tiqilib qoladi.
Yana bir muhim yoʻnalish — energiya saqlash tizimlari. Hozir umumiy quvvati 4,2 GVt boʻlgan 26 ta loyiha shakllangan, shundan 17 tasi ishlanyapti. Bunday tizimlar quyosh va shamol stansiyalari kunduzi yoki shamolda ishlab chiqargan elektrni toʻplab, kechki eng yuqori isteʼmol paytida tarmoqqa beradi.
Bu yerda gaz masalasi ham bor. Saqlash tizimlari koʻpaysa, kechki pik soatlarda anʼanaviy stansiyalarda qoʻshimcha gaz yoqish ehtiyoji kamayadi. Manda bu yoʻnalish energetika siyosatidagi eng pragmatik qadamdek koʻrinadi: quyosh va shamol yaxshi, lekin ularni saqlashsiz tizimga qoʻshish doim ham oson emas.
Hozir mamlakatda quyosh va shamol elektr stansiyalarining umumiy quvvati 6,3 GVtdan oshgan. Gidroelektr stansiyalari soni 100 tadan koʻp, ularning jami quvvati 2,5 GVtga yaqinlashgan.
Elektr ishlab chiqarish bilan birga tarmoq ham kengayadi. 2030-yilgacha 220 kV kuchlanishli 9 ta, 500 kV kuchlanishli 7 ta yangi podstansiya qurish, qariyb 5000 km elektr uzatish liniyalarini tortish rejalashtirilgan.
Qoraqalpogʻistonda esa shamol stansiyalarini umumiy quvvati 1 GVt boʻlgan maʼlumotlar markazlari bilan bogʻlash taklif qilinyapti. Buning uchun 220 kV podstansiya va yangi elektr uzatish liniyalari kerak boʻladi. Qisqasi, energetika endi faqat chiroq masalasi emas — u raqamli iqtisodiyot, investitsiya va sanoatning asosiy shartiga aylanib boryapti.