Oʻzbekistonda “xavfsiz ish muhiti” dasturi boshlanyapti. Spot.uz maʼlumotiga koʻra, Shavkat Mirziyoyev 21-sentabr kuni mehnat sohasida xavfsiz va hurmatga asoslangan muhit yaratish boʻyicha qaror imzolagan.
Hujjat avval davlat organlari va davlat sektoridagi korxonalarni qamrab oladi. Keyin esa dastur mulk shaklidan qatʼi nazar boshqa kompaniya, tashkilot va muassasalarga ham yoyiladi. Yaʼni bu faqat vazirlik yoki hokimlik ichidagi masala boʻlib qolmaydi.
Eng muhim yangilik — 1-dekabrgacha “Xavfsiz va hurmatli ish muhiti” portali ishga tushirilishi kerak. Portal Davlat boshqaruvi samaradorligi agentligi tizimi bazasida yaratiladi.
Davlat xizmatchilari va davlat tashkilotlari xodimlari ish joyidagi tazyiq, zoʻravonlik yoki huquqlari buzilishi haqida shu portal orqali xabar bera oladi. Agar shikoyat rahbar xodim yoki mansabdor shaxs ustidan boʻlsa, murojaat avtomatik ravishda yuqori turuvchi instansiyaga yuboriladi.
Tushuntiraman: bu yerda gap faqat “rahbar baqirdi” degan oddiy ichki mojaro haqida emas. Hujjat ish joyidagi bosim, kamsitish, jinsiy shilqimlik, murojaat qilgani uchun taʼqib qilish kabi holatlarni ham tartibga solishga urinadi.
Portalda murojaatlar tekshiriladi, dalillar yigʻiladi va xulosa tayyorlanadi. Tekshiruvlar, ularning natijalari, koʻrilgan choralar va ulardagi oʻzgarishlar haqidagi maʼlumotlar tizimda doimiy saqlanadi. Ularni oʻchirib tashlash imkoniyati boʻlmaydi.
Agar murojaatda maʼmuriy huquqbuzarlik yoki jinoyat alomatlari koʻrinsa, shikoyat 112 tizimi orqali vakolatli organlarga yuboriladi. Agentlik esa davlat organlariga mehnat sohasidagi qoidabuzarliklarni bartaraf etish boʻyicha koʻrib chiqilishi majburiy boʻlgan taqdimnomalar kiritish huquqini oladi.
Mohiyatan, davlat ish beruvchi sifatida oʻz ichidagi muhitni hujjat bilan nazorat qilishga urinmoqda. Bu yaxshi signal. Chunki Toshkentdagi ofisda ham, viloyatdagi davlat tashkilotida ham xodim koʻpincha “shikoyat qilsam, oʻzimga qiyin boʻladi” degan xavotir bilan jim yuradi.
Yana bir muhim qism: davlat tuzilmalariga ichki mehnat tartibida zoʻravonlik va jinsiy shilqimlik holatlarini bir martalik qoʻpol qoidabuzarlik deb belgilash tavsiya qilinyapti. Psixologik bosim, diskriminatsiya yoki murojaat qilgani uchun taʼqib qilish ham mehnat intizomi buzilishi sifatida koʻriladi.
Bu qaror alohida paydo boʻlgani yoʻq. Iyul oyida Oliy Majlis Qonunchilik palatasi Mehnat kodeksiga ish joyidagi xarrasmentni taqiqlovchi oʻzgartirishlarni yakuniy oʻqishda qabul qilgan edi. Oʻzgartirishlarda diskriminatsiya belgilariga “teri rangi” va “siyosiy qarashlar” ham qoʻshilgan.
Spot.uz yozishicha, 2024-yildan beri Oʻzbekiston Xalqaro mehnat tashkilotining bir qator konvensiyalarini ratifikatsiya qildi. Ular orasida haq toʻlanadigan taʼtillar, qisman bandlik, ish haqi himoyasi, mehnat xavfsizligi va gigiyenasi boʻyicha hujjatlar bor. Respublika qoʻshilgan konvensiyalar soni 25 taga yetgan.
Qisqasi, endi masala portal ochilishi bilangina tugamaydi. Haqiqiy sinov — murojaatlar qanday tekshirilishi, rahbarlarga nisbatan chora koʻrish qanchalik ochiq boʻlishi va xodim shikoyat qilgani uchun keyin bosimga uchramasligida. Menimcha, tizim ishlasa, bu davlat sektoridan boshlab mahalliy mehnat bozoridagi odatlarni sekin oʻzgartirishi mumkin.