Spot.uz maʼlumotiga koʻra, Oʻzbekistonda shirin gazli va gazsiz ichimliklar qadoqlarida shakar miqdori haqida majburiy ogohlantirish yozuvlari paydo boʻlishi mumkin. Vazirlar Mahkamasining shu haqdagi qarori loyihasi SOVAZ portalida jamoatchilik muhokamasiga qoʻyilgan, muhokama 14-oktabrgacha davom etadi.
Taklifga koʻra, yangi talablar 2027-yil 1-yanvardan kuchga kirishi mumkin. Yorliq ichimlikning har 100 ml mahsulotidagi shakar miqdoriga qarab belgilanadi.
Agar ichimlikda 5 grammdan 8 grammgacha shakar boʻlsa, qadoqda sariq fon ustida qora rangda “SHAKARNING OʻRTACHA MIQDORI” degan yozuv boʻladi. 8–11 gramm oraligʻi uchun toʻq sariq fon ustida “SHAKARNING YUQORI MIQDORI” yozuvi qoʻyiladi.
11 gramm va undan yuqori holatda esa qizil fonda oq rang bilan “SHAKARNING JUDA YUQORI MIQDORI — TEZ-TEZ ISTEʼMOL QILISH SOGʻLIQ UCHUN ZARARLI” degan ogohlantirish yozilishi taklif qilinyapti. Mohiyatan, bu sigareta qutisidagi ogohlantirishga oʻxshashroq yondashuv, faqat bu safar gap shirin ichimliklar haqida ketyapti.
Yorliq qadoqning old tomonida turishi va umumiy maydonning kamida 15 foizini egallashi kerak boʻladi. Yaʼni ishlab chiqaruvchi ogohlantirishni mayda qilib, burchakka yashirib qoʻya olmaydi. Loyiha tilida aytilayotgan asosiy talab — xaridor uni bir qarashdayoq koʻrishi kerak.
Qadoqda QR-kod ham boʻlishi rejalashtirilgan. Unda mahsulot tarkibi, kaloriyasi va kunlik isteʼmol meʼyori haqida maʼlumot beriladi. Bu joyida aytib ketay, Toshkentdagi oddiy doʻkonda kola yoki sharbat olayotgan xaridor uchun ham foydali boʻlishi mumkin: koʻpchilik “shirin” deganini biladi, lekin 100 ml ichida qancha shakar borligini koʻpincha tasavvur qilmaydi.
Loyiha faqat qadoqdagi yozuv bilan tugamaydi. Oziq-ovqat mahsulotlari xavfsizligi qoʻmitasi 2027-yil martigacha laboratoriya tahlili boʻyicha yagona metodikani tasdiqlashi, sentabrgacha esa akkreditatsiyadan oʻtgan laboratoriyalarda shakar miqdorini aniqlash tizimini yoʻlga qoʻyishi kerak.
2027-yil 1-dekabrgacha shakar miqdori yuqori boʻlgan alkogolsiz ichimliklarni monitoring qilish uchun yagona raqamli platforma yaratish ham taklif qilinyapti. Uni Asl Belgisi raqamli markirovka tizimi va Soliq qoʻmitasining axborot tizimlari bilan bogʻlash rejalashtirilgan.
Bu tizimda har bir mahsulotdagi shakar miqdori va ishlatilgan shirinlashtiruvchi moddalar haqida maʼlumot boʻladi. Laboratoriya natijalari esa ishlab chiqaruvchi koʻrsatgan tarkib bilan real tarkib oʻrtasidagi farqni aniqlash uchun ishlatiladi. Umumlashtirilgan maʼlumotlarni ochiq formatda eʼlon qilish ham koʻzda tutilgan.
Import ichimliklar uchun alohida qoida bor: 2028-yil 1-yanvargacha shakar miqdorini elektron deklaratsiya qilish tizimi joriy etilishi mumkin. Bojxona qoʻmitasiga esa yangi markirovka talablariga mos kelmaydigan mahsulotlarni mamlakatga kiritmaslik taklif qilinyapti.
Yana bir muhim nuqta — taʼlim muassasalari. 2027-yil 1-yanvardan boshlab maktab, kollej va boshqa oʻquv joylarida belgilangan talabga mos kelmaydigan markirovkali alkogolsiz ichimliklar savdosi bosqichma-bosqich cheklanishi mumkin.
Qisqasi, davlat shirin ichimliklarni birdan taqiqlamoqchi emas. Lekin xaridor qadoqni ochmasdan turib, mahsulotdagi shakar miqdorini aniq koʻrsin, bolalar ichadigan ichimliklar esa alohida nazoratda boʻlsin degan yondashuv koʻrinyapti. Menimcha, bu yerda asosiy savol biznes uchun yangi talab qanchalik ogʻir boʻlishida emas, xaridor bu ogohlantirishni haqiqatan ham oʻqiy boshlaydimi — shunda.