Rossiyada parlament saylovi tugadi. Kun.uz maʼlumotiga koʻra, rasmiy hujjatlarda saylovda 63 millionga yaqin rossiyalik qatnashgani, davomat esa 57 foizga yaqin boʻlgani aytilmoqda.
Bu raqam Kreml uchun natijaning oʻzidan ham muhimroq koʻrindi. Chunki hukmron partiya — «Yedinaya Rossiya» gʻalabasi oldindan kutilgan edi. Asosiy savol boshqacha edi: urush ketayotgan paytda odamlar uchastkaga keladimi yoki yoʻqmi?
Tushuntiraman. Rossiya hukumati uchun bunday saylovlar faqat mandat taqsimoti emas, siyosiy kayfiyatni oʻlchash marosimi ham. Agar davomat past boʻlsa, bu jamiyat charchagani yoki ichki norozilik kuchayganini koʻrsatishi mumkin edi. 57 foizlik koʻrsatkich esa davlat nashrlariga “tizim ishlayapti” degan signal sifatida kerak boʻldi.
Muxolifatning ikki xil yoʻli
Bu saylovda Rossiya muxolifati ichida ham yagona chiziq boʻlmadi. Shaxmatchi va muxolifatchi Garri Kasparov boykot tarafdori boʻldi. Uning mantiqi oddiy: odamlar saylovga bormasa, Kreml legitimlik namoyishidan mahrum qoladi.
Boshqa qanot — Maksim Kats atrofidagi guruhlar va Navalniy tarafdorlari esa ovoz berishga chaqirdi. Ular “baribir raqamlarni oʻzlariga kerakli shaklda chiqarishadi, hech boʻlmasa uchastkalarda koʻrinish beraylik”, degan pozitsiyani tanladi. Natijada 20 sentabr kuni, ayniqsa kunning ikkinchi yarmida, yirik shaharlardagi ayrim uchastkalarda navbatlar paydo boʻldi.
Mohiyatan, muxolifat oʻzi istamagan holda davomatni oshirishga ham xizmat qildi. Kasparovning achchiq tanqidi ham shundan. Lekin ikkinchi tomondan, ovoz berishga chiqqanlar uchun bu qonunni buzmasdan pozitsiya bildirishning deyarli yagona yoʻli edi.
Isyon boʻlmadi, lekin jim rozilik ham emas
Rossiyada urushga qarshi fikrni ochiq aytish xavfli. Saylovga urushga qarshi pozitsiyani past ovozda boʻlsa ham bildirgan partiya qoʻyilmadi. Shu sabab liberal qarashdagi rossiyaliklar ehtiyotkor yoʻl tanladi: belgilangan vaqtda kelishdi, muxolifat tavsiya qilgan nomzodlarga ovoz berishdi, lekin koʻchada ochiq norozilik koʻrsatmadi.
Kreml xavotir olganidek katta siyosiy portlash yuz bermadi. Namoyishlar boʻlmadi, saylov boykotga aylanmadi, urushga qarshi kayfiyat ommaviy va ochiq siyosiy harakatga chiqib ketmadi. Qisqasi, tizim nazoratni qoʻldan chiqarmaganini koʻrsatdi.
Ammo bu natijani jamiyat toʻliq rozi, deb oʻqish ham xato boʻladi. Xorijdagi uchastkalarda yoki mustaqil kuzatuvchilar yaxshiroq ishlagan joylarda «Yedinaya Rossiya» nomzodlari har doim ham yutmagan. Bu nazorat kuchsizroq joyda boshqa kayfiyat ham koʻrinishini anglatadi.
Oʻzbekiston oʻquvchisi uchun bu voqeada muhim nuqta bor: saylov faqat qogʻozdagi foiz emas. Davomat, navbatlar, kim qachon kelgani, odamlar nimani ochiq ayta olishi — bularning hammasi siyosiy manzaraning bir qismi. Toshkentdan qaraganda Rossiyadagi bu jarayon bizga qoʻshni hududdagi siyosiy tizim urush sharoitida oʻzini qanday ushlab turganini koʻrsatadi.
Menimcha, bu saylov Kremlni juda ruhlantiradigan voqea ham boʻlmadi, muxolifat kutgan burilish ham bermadi. U faqat hozirgi Rossiyadagi asosiy holatni yana bir bor tasdiqladi: norozilik bor, lekin u hali tizimni silkita oladigan siyosiy kuchga aylangani yoʻq.