Spot.uz maʼlumotiga koʻra, Oʻzbekistonda tekstil eksportchilarini qoʻllab-quvvatlash uchun yangi mexanizm tayyorlanyapti: mahsulotini marketplace orqali sotgan korxonalarga tovar qiymatining 3 foizi qaytarib berilishi mumkin.
Bu taklif Shavkat Mirziyoyevning Andijon viloyatini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish masalalari boʻyicha yigʻilishida aytilgan choralardan biri. Gap paxta yetishtiruvchilar, tekstil klasterlari va eksportchi korxonalar haqida ketyapti.
Sabab — jahon bozorida paxtaga talab pasaygan, logistika xarajatlari esa oshgan. Bu ikkisi qoʻshilganda, ayniqsa eksportga ishlaydigan korxonalar uchun marja qisqaradi. Mohiyatan, davlat shu bosimni biroz yumshatmoqchi.
Kim qancha yordam olishi mumkin?
Rejaga koʻra, paxtani birja orqali sotadigan fermerlar va uni sotib oladigan klasterlarga har bir tonna uchun 500 ming soʻmdan subsidiya beriladi.
Oʻz yerida paxta yetishtirayotgan qishloq xoʻjaligi ishlab chiqaruvchilari uchun toʻlov boshqacha hisoblanadi: har gektar uchun 1,5 mln soʻm. Bu yerda davlat paxtani sotish zanjirining faqat bir nuqtasini emas, xomashyo yetishtirish bosqichini ham ushlab turishga harakat qilyapti.
Eksportchilar uchun esa alohida yoʻnalish bor. Marketplace orqali sotilgan mahsulotlar qiymatining 3 foizini cashback sifatida qaytarish boʻyicha takliflar ishlab chiqiladi. Yaʼni bu hozircha tayyor qoida emas, lekin hisob-kitob va mexanizm tayyorlash topshirigʻi berilgan.
Marketplace nega muhim boʻlib qoldi?
Tushuntiraman: eksport deganda koʻpchilik hali ham katta partiya, konteyner va xorijdagi ulgurji xaridorni tasavvur qiladi. Lekin bugun kiyim-kechak va uy tekstili kabi mahsulotlar marketplace orqali ham sotilyapti. Bu modelda brend xaridor bilan ancha yaqin turadi, lekin reklama, logistika, qaytarish va komissiya xarajatlari koʻpayadi.
3 foizlik cashback aynan shu xarajatlarning bir qismini yopishga xizmat qilishi mumkin. Masalan, Toshkent yoki Andijondagi tekstil korxonasi xorijdagi platformada mahsulot sotayotgan boʻlsa, har bir buyurtma ortida faqat ishlab chiqarish emas, qadoqlash, yetkazish, platforma komissiyasi va valyuta riski ham turadi.
Menimcha, bu chorada eng qiziq jihat — davlat eksportni faqat zavoddan yuk mashinasiga ortilgan mahsulot sifatida koʻrmayapti. Raqamli savdo kanallari ham eksport siyosatining bir qismiga aylanmoqda.
Kreditlar boʻyicha ham yengillik kutilmoqda
Yigʻilishda tekstil eksportchilari uchun uch yillik kredit subsidiyasi dasturi boʻyicha ham hisob-kitob kiritish topshirilgan. Rejaga koʻra, soʻmdagi kreditlar boʻyicha 14 foizdan yuqori qism, xorijiy valyutadagi kreditlar boʻyicha esa 5 foizdan yuqori qismning bir qismi qoplanadi.
Bu oddiy detal emas. Chunki eksportchi korxona uchun aylanma mablagʻ doim ogʻriqli masala: xomashyo, ish haqi, boʻyoq, energiya va logistika oldindan pul talab qiladi, tushum esa keyin keladi.
Qisqasi, hukumat paxta va tekstil zanjirini bir vaqtda ushlab turishga urinyapti: fermerga gektar va tonna boʻyicha yordam, eksportchiga esa marketplace savdosi va kredit foizlari boʻyicha yengillik.
Joyida aytib ketay, bu choralar ishlashi uchun mexanizm juda aniq boʻlishi kerak. Qaysi marketplace tan olinadi, eksport tushumi qanday tasdiqlanadi, 3 foiz qachon qaytariladi — biznes uchun aynan shu savollar muhim.
Agar tartib sodda chiqsa, bu mahalliy tekstil ishlab chiqaruvchilarni tashqi bozorda faolroq sinab koʻrishga undaydi. Agar jarayon qogʻozbozlikka koʻmilsa, yaxshi gʻoya yana sekin ishlaydigan imtiyozga aylanib qolishi mumkin.