AQSH prezidenti Donald Tramp 22-sentabr kuni Nyu-Yorkda BMT Bosh Assambleyasining 81-sessiyasida qariyb bir soat nutq soʻzladi. Kun.uz maʼlumotiga koʻra, u minbarda Eronni keskin ogohlantirdi, Rossiya–Ukraina urushini tez tugatishga vaʼda berdi, Grenlandiyada AQSH harbiy bazalari qurilishi haqida gapirdi va sunʼiy intellektga alohida toʻxtaldi.
Bu nutq BMTdagi odatiy diplomatik chiqishdan koʻra koʻproq siyosiy signalga oʻxshadi. Tramp bir necha frontda birdaniga pozitsiya bildirdi: Yaqin Sharq, Ukraina urushi, Kuba, Arktika va texnologiya. Qisqasi, u ichki auditoriyaga ham, tashqi raqiblarga ham “AQSH yana bosim siyosatiga qaytyapti” degan xabarni berdi.
Eron masalasi asosiy nuqta boʻldi
Nutqning eng keskin qismi Eron haqida boʻldi. Tramp Tehron bilan kelishuv boʻlishi mumkinligini aytdi, lekin boshqa tomonda “mahv etish” varianti ham borligini ochiq eslatdi. Bu diplomatiya tilida juda ogʻir signal: u muzokara eshigini yopmadi, lekin bosimni maksimal darajada ushlab turdi.
Kun.uz keltirgan maʼlumotga koʻra, Tramp Eron bilan kelishuv AQSHdagi oraliq saylovlardan keyin tuzilishi mumkinligini aytgan. Demak, bu yerda tashqi siyosat ichki siyosiy kalendar bilan ham bogʻlanib turibdi. Menimcha, bu Tramp uslubining tanish tomoni — avval qattiq gapiradi, keyin kelishuvni oʻzining siyosiy gʻalabasi sifatida koʻrsatishga urinadi.
Kuba delegatsiyasi zalni tark etdi
Tramp Kuba haqida ham keskin gapirdi. U mamlakatdagi kommunistik rejim “eng kuchli bosim ostida” ekanini aytdi va Kuba davlat sifatida muvaffaqiyatsizlikka uchrayotganini taʼkidladi. Shundan soʻng Kuba delegatsiyasi majlislar zalini namoyishkorona tark etdi.
Bu epizod ramziy jihatdan muhim. Chunki BMT minbari odatda mamlakatlar oʻrtasidagi keskinlikni yumshatish joyi sanaladi, lekin Tramp uni ochiq siyosiy bosim maydoniga aylantirdi. Joyida aytib ketay, bunday chiqishlar tarafdorlar uchun qatʼiyat belgisi boʻlib koʻrinadi, raqiblar uchun esa diplomatik qoida buzilgandek eshitiladi.
Ukraina urushi va Grenlandiya
Tramp Rossiya va Ukraina rahbarlari bilan yaqin ishlayotganini aytib, urush “albatta va tezda” tugashini daʼvo qildi. Biroq nutqda buning aniq mexanizmi ochilmadi. Shu sabab bu gap hozircha vaʼda darajasida qoladi.
Grenlandiya masalasida esa Tramp ancha aniqroq gapirdi. Uning aytishicha, AQSH orolda ikkita yirik harbiy baza quradi va Daniya bilan kelishuv shu kunning oʻzida imzolanadi. U buni Arktika va Shimoliy Atlantikada AQSH ishtirokini kengaytirish, NATO mavqeini mustahkamlash bilan bogʻladi.
Bu mavzu Oʻzbekiston uchun uzoq geografiyadek tuyulishi mumkin. Lekin mohiyatan gap katta davlatlar harbiy infratuzilmani qayerga joylashtirayotgani haqida ketmoqda. Bugun Arktika, ertaga Markaziy Osiyo atrofidagi transport yoʻllari, xomashyo bozori yoki xavfsizlik bitimlari ham shunday yirik raqobat ichida koʻriladi.
Sunʼiy intellekt ham siyosiy mavzuga aylandi
Tramp nutqida sunʼiy intellekt (AI) haqida ham gapirib, uni “super-intellekt” deb atashni taklif qildi. Bu oddiy termin tanlovi emas. Soʻnggi yillarda sunʼiy intellekt faqat texnologiya kompaniyalari mavzusi boʻlmay qoldi — u endi davlatlar raqobati, xavfsizlik va iqtisodiy ustunlik masalasiga aylandi.
Toshkentdagi bizneslar uchun ham bu signal befarq emas. Bank, logistika, savdo va taʼlim sohalarida sunʼiy intellekt tez kirib kelyapti. Katta davlatlar bu texnologiyani siyosiy kuch sifatida koʻra boshlagan boʻlsa, mahalliy kompaniyalar ham uni faqat “chatbot” yoki reklama matni yozadigan vosita deb emas, raqobat ustunligi deb koʻrishi kerak.
Bir soʻz bilan, Trampning BMTdagi nutqi bir nechta mavzuni bitta chiziqqa tizdi: bosim, kelishuv va texnologik ustunlik. Unda aniq siyosiy reja ham bor, saylovoldi ritorikasi ham. Farqi shundaki, bu safar gaplar BMT minbaridan aytildi — demak, auditoriya faqat Vashington emas, butun dunyo edi.