Oʻzbekiston ipotekani qayta moliyalashtirish kompaniyasi — UzKRI — korporativ obligatsiyalarining oʻninchi chiqarilishini Toshkent fond birjasida joylashtirdi. Spot.uz maʼlumotiga koʻra, chiqarilish hajmi 300 mlrd soʻmni tashkil qildi.
Qimmatli qogʻozlar birja kotirovka roʻyxatiga IQMK9B10 tikeri bilan kiritilgan va 28-sentabrdan savdoga chiqdi. Chiqarilish 300 mingta obligatsiyadan iborat, har birining nominal qiymati 1 mln soʻm.
Kupon daromadliligi 16,6% etib belgilandi. Bu soʻnggi emissiyalarga nisbatan biroz yuqori: mart va iyun oylaridagi ikki chiqarilishda daromadlilik 16,5% boʻlgan. Muddati esa 3638 kun — deyarli 10 yil.
Mohiyatan, bu yangilik ipoteka bozorining “orqa tomoni” haqida. Oddiy xaridor bankdan uy krediti oladi, bank esa uzoq muddatli pulga ehtiyoj sezadi. UzKRI kabi institutlar bozorga obligatsiya chiqarib, shu zanjirga qoʻshimcha likvidlik olib kiradi.
Oxirgi ikki yil ichida UzKRI Toshkent fond birjasida jami 2,19 trln soʻmlik toʻqqizta korporativ obligatsiya chiqarib ulgurgan. Endi bu roʻyxatga yana 300 mlrd soʻmlik oʻninchi chiqarilish qoʻshildi.
Joyida aytib ketay: obligatsiya oddiy tilda qarz qogʻozi. Investor pul beradi, emitent esa belgilangan muddat davomida foiz toʻlaydi va oxirida asosiy qarzni qaytaradi. Bu yerda investorlar uchun asosiy savol — 10 yilga yaqin muddat va 16,6% daromadlilik inflyatsiya, depozit stavkalari va boshqa aktivlar fonida qanchalik jozibali koʻrinishi.
Oʻzbekiston kapital bozori uchun bunday chiqarilishlar muhim. Chunki mahalliy bozorda uzoq muddatli instrumentlar hali koʻp emas. Toshkentda koʻchmas mulk narxlari, ipoteka talabi va banklarning resurs bazasi bir-biriga bogʻliq. Bozorga 10 yillik qimmatli qogʻozlar chiqishi shu tizimning asta-sekin murakkablashayotganini koʻrsatadi.
UzKRI bundan tashqari pilot loyiha doirasida ipoteka obligatsiyalarini ham joylashtirgan. Ularning umumiy hajmi 200,88 mlrd soʻm boʻlgan. Emitent sifatida UzKRIʼning shoʻba tuzilmasi — UMRC SPV qatnashgan. Bu kompaniya 2025-yil bahorida tashkil etilgan va kapital bozori “qumdoni”ga kirgan.
Spot.uz yozishicha, ipoteka qimmatli qogʻozlari chiqarilishi 9-iyuldan 21-avgustgacha davom etgan. Unda beshta bank — Xalq banki, Agrobank, NBU, Oʻzsanoatqurilishbank va Asakabank ishtirok etgan.
Qisqasi, gap faqat bitta kompaniyaning navbatdagi qarz qogʻozi haqida emas. Bu mahalliy moliya bozorida ipoteka, banklar va investorlar oʻrtasidagi uzun pul mexanizmi shakllanayotganidan darak. Menimcha, keyingi bosqichda eng muhim masala — bunday instrumentlar faqat yirik institutlar emas, kengroq investorlar uchun ham tushunarli va ochiq boʻlishi.