Respublika fond birjasi “Toshkent”da Uzumga aloqador UB Assets Holding kompaniyasining dollardagi korporativ obligatsiyalari savdosi boshlandi. Spot.uz maʼlumotiga koʻra, gap $50 mlnlik emissiya haqida ketyapti.
Shu kuni birjada yana Agat Credit mikromoliya tashkilotining $10 mlnlik obligatsiyalari ham kotirovka roʻyxatiga qoʻshildi. Yaʼni bozorga jami $60 mlnlik yangi valyuta obligatsiyasi chiqdi.
Uzum 1000 ta obligatsiyani UASH3B1U tikeri ostida joylashtirgan. Har bir qogʻozning nominal qiymati $50 ming. Kupon stavkasi yiliga 8,5% etib belgilangan.
Bu obligatsiyalar 1080 kun, yaʼni deyarli 3 yil muomalada boʻladi. Investorlar foiz toʻlovlarini har chorakda oladi.
Agat Credit esa 100 mingta obligatsiya chiqardi. Har birining nominali $100, kupon daromadliligi esa yiliga 11,5%. Bu qogʻozlar 2 yil aylanadi va foizlar har oy toʻlanadi.
Bu bozor uchun nimani anglatadi?
Mohiyatan, Oʻzbekistonda kompaniyalar qarzni faqat bank krediti orqali emas, fond bozori orqali ham jalb qilishga harakat qilyapti. Ayniqsa, dollar obligatsiyalari biznesga valyutada mablagʻ kerak boʻlgan paytda qiziq instrument boʻlib koʻrinadi.
Uzum misolida bu yanada sezilarli. Kompaniya ekotizim sifatida marketplace, fintech va boshqa yoʻnalishlarda tez oʻsyapti. Bunday oʻsish doim kapital talab qiladi: logistika, texnologiya, kredit mahsulotlari, foydalanuvchi bazasi — bularning hammasi pul yeydi.
Shu jihatdan $50 mlnlik obligatsiya Uzum uchun bankdan tashqari moliyalashtirish kanalini sinab koʻrish degani. Investor uchun esa bu bank omonatidan farqli, lekin tavakkali ham bor korporativ qarz instrumenti.
“Regulyator qumdoni” nima uchun kerak?
Milliy istiqbolli loyihalar agentligi Uzumning $50 mlnlik valyuta obligatsiyalari emissiyasini 15-sentyabrda roʻyxatdan oʻtkazgan. Kompaniya Oʻzbekistonda “regulyator qumdoni” doirasida valyuta obligatsiyasi chiqargan ilk emitentlardan biri boʻldi.
Agat Credit ham iyun oyida maxsus huquqiy rejim ishtirokchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgan va keyin $10 mlnlik obligatsiya chiqarishini eʼlon qilgan edi.
Tushuntiraman: “regulyator qumdoni” — yangi moliyaviy instrumentlarni nazorat ostida sinab koʻrish maydoni. Qoidalar bor, lekin bozor hali toʻliq odatdagi tartibga oʻtmagan. Davlat ham kuzatadi, kompaniyalar ham modelni tekshiradi.
Aprelda agentlik Oʻzbekiston bozorida valyuta obligatsiyalarini chiqarish, joylashtirish, muomalaga kiritish va soʻndirish tartibini tasdiqlagan. Bir kompaniyaning bir vaqtning oʻzida muomaladagi valyuta obligatsiyalari $50 mln bilan cheklanadi.
Taʼminotsiz obligatsiyalar faqat emitentning oʻz kapitali doirasida chiqarilishi mumkin. Agar summa bundan oshsa, kompaniya qoʻshimcha taʼminot berishi kerak. Taʼminot sifatida koʻchmas mulk, pul, bank kafolati yoki sugʻurta polisi ishlatilishi mumkin.
Investor uchun signal
Bir soʻz bilan, Toshkent fond bozorida asta-sekin murakkabroq instrumentlar paydo boʻlyapti. Oldin bu bozor koʻproq aksiyalar, soʻmdagi obligatsiyalar va davlat qogʻozlari atrofida koʻrinardi. Endi esa yirik xususiy kompaniyalar dollarda qarz jalb qilishni boshladi.
Bu yaxshi signal, lekin uni faqat “daromad yuqori ekan” deb oʻqish xato boʻladi. Kupon stavkasi yuqori boʻlsa, tavakkal ham bor. Investor kompaniyaning moliyaviy holati, qarz yuklamasi va toʻlov intizomini alohida koʻrishi kerak.
Joyida aytib ketay: Toshkentdagi oddiy investor uchun bunday qogʻozlar hali ommaviy mahsulot emas. $50 ming nominal Uzum obligatsiyasini keng chakana auditoriya uchun emas, koʻproq yirik investorlar va institutlar uchun qulay qiladi.
Qisqasi, Uzumning $50 mlnlik obligatsiyasi bitta kompaniya yangiligi emas. Bu Oʻzbekistonda kapital bozori bank kreditiga muqobil manba boʻlishga urinayotganini koʻrsatadi. Endi asosiy savol — kompaniyalar bu ishonchni vaqtida toʻlov va ochiq maʼlumot bilan mustahkamlay oladimi.