2027-yil 1-yanvardan boshlab dual taʼlimda oʻqiyotgan ayrim talabalarni ishga jalb qilgan korxonalar ularga toʻlagan ish haqining yarmini davlatdan subsidiya sifatida qaytarib oladi. Kun.uz maʼlumotiga koʻra, bu tartib dual taʼlimda kadr tayyorlash boʻyicha yangi farmonda belgilangan.
Gap hamma yoʻnalish haqida ketmayapti. Subsidiya toʻrt sohada oʻqiyotgan talabalar uchun amal qiladi: muhandislik ishi, ishlab chiqarish va ishlov berish, arxitektura va qurilish, qishloq xoʻjaligi.
Mohiyatan, davlat korxonaga shunday deyapti: talabani faqat amaliyotga olib kelib qoʻymang, unga haq toʻlang, oʻrgating, keyin xarajatning 50 foizini qaytarib beramiz. Pul talabaning oʻziga emas, korxonaga beriladi. Yaʼni subsidiya ish beruvchining maosh xarajatini yengillatadi.
Bu yerda asosiy maqsad oddiy: universitetdagi nazariya bilan ishlab chiqarishdagi real ish orasidagi masofani qisqartirish. Toshkentdagi qurilish kompaniyasi, viloyatdagi agroklaster yoki sanoat sexi talabani oʻz jarayoniga erta qoʻshsa, bitiruvchi diplom olgan kuni ishga noldan moslashmaydi.
Korxona uchun faqat subsidiya emas
Farmonda korxonalar uchun yana bir necha ragʻbat bor. Dual taʼlimga qabul qilingan talabalar soniga qarab, kompaniyalarga “Tadbirkorlik subyektlarining barqarorlik reytingi” platformasida qoʻshimcha ball beriladi.
Bu mayda detalga oʻxshaydi, lekin biznes uchun reytingning amaliy qiymati bor. Reyting yuqorilasa, ayrim davlat xizmatlari, imtiyozlar yoki hamkorliklarda kompaniyaning ishonchlilik darajasi boshqacha koʻrinadi. Qisqasi, talaba oʻqitish korxona obroʻsiga ham yoziladi.
Yana bir yengillik — oliy taʼlim muassasasi hududida dual taʼlim uchun amaliyot bazasi ochmoqchi boʻlgan korxonalar olib kiradigan uskunalar, laboratoriya jihozlari va boshqa oʻquv texnikalariga bojxona boji 1 foiz boʻladi. Bu stavka 2030-yil 1-yanvargacha amal qiladi.
Joyida aytib ketay: bu ayniqsa texnik yoʻnalishlar uchun muhim. Muhandislik yoki ishlab chiqarishni faqat doska va slayd bilan oʻrgatib boʻlmaydi. Talaba stanokni, oʻlchov asbobini, laboratoriya uskunasini koʻrishi, ishlatishi, xato qilib tuzatishi kerak.
Uskuna xarajatlari ham yengillashadi
Korxonalarga dual taʼlimdagi amaliy mashgʻulotlar uchun olingan oʻquv uskunalari va jihozlariga uch yil davomida tezlashtirilgan amortizatsiya qoʻllash huquqi ham beriladi. Bu buxgalteriya tili bilan aytganda, xarajatni soliq hisobida tezroq tan olish imkonini beradi.
Menimcha, bu qaror korxona va universitet oʻrtasidagi eski muammoni yumshatishi mumkin: biznes “tayyor kadr yoʻq” deydi, taʼlim tizimi esa “korxonalar oʻquv jarayoniga yetarli kirmaydi” deydi. Endi kamida ayrim sohalarda korxonaga kirish uchun aniq moliyaviy sabab paydo boʻlyapti.
Albatta, natija qogʻozdagi imtiyoz bilan emas, amaldagi ijro bilan bilinadi. Subsidiya olish tartibi sodda boʻlsa, korxonalar bunga qiziqadi. Agar jarayon koʻp hujjat, uzoq kutish va noaniq mezonlarga bogʻlanib qolsa, yaxshi gʻoya sekin yuradi.
Bir soʻz bilan, davlat dual taʼlimni “talaba amaliyotga bordi” degan rasmiy belgi emas, korxona uchun hisob-kitobga kiradigan real jarayonga aylantirmoqchi.
Oʻzbekiston mehnat bozorida texnik mutaxassis yetishmovchiligi tez-tez seziladi. Shu maʼnoda, talaba oʻqish paytidayoq maosh olib, ishlab chiqarish ichida oʻssa, bu ham unga, ham ish beruvchiga foyda. Ishqilib, bu mexanizm qogʻozdagi imtiyoz boʻlib qolmasin.