Nyu-Yorkdagi Sotheby’s auksionida Nanotyrannus dinozavrining noyob skeleti $47,3 mln narxda sotildi. Kun.uz maʼlumotiga koʻra, bu tarixdagi ikkinchi eng qimmat qazilma topilma boʻldi.
“Jodi” deb nomlangan skelet dastlab $6–9 mln atrofida baholangan edi. Savdo davomida uning narxi boshlangʻich bahodan besh baravardan ham ko‘proqqa oshdi.
Buning asosiy sababi — skeletning juda yaxshi saqlangani. Jodi olimlarga maʼlum boʻlgan, nisbatan butun holda saqlangan uchta Nanotyrannus skeletidan biri. Uning balandligi qariyb 2 metr, uzunligi esa 6 metrga yetadi.
Qoldiqni 2019-yilda AQShning Montana shtatida fermer Jodi Pirson topgan. Skeletga ham uning ismi berilgan.
Uzoq vaqt yosh tirannozavr deb qaralgan
Nanotyrannus qoldiqlari ilk bor 1940-yillarda topilgan. Biroq paleontologlar uzoq vaqt uni alohida tur emas, balki yosh Tyrannosaurus rex deb hisoblab kelgan.
Keyingi tadqiqotlar Nanotyrannus alohida tur boʻlganini koʻrsatdi. Shu jihatdan Jodi oddiy kolleksiya buyumi emas — u dinozavrlar evolyutsiyasi haqidagi ilmiy bahslar uchun muhim namuna.
Mohiyatan, auksiondagi yuqori narx skeletning katta yoki qoʻrqinchli koʻrinishi uchungina toʻlanmadi. Xaridor uning noyobligi, saqlanish darajasi va ilmiy qiymati uchun ham pul berdi.
Jodining narxi dinozavr skeleti uchun qayd etilgan rekorddan atigi $2,8 mln kam. 2026-yil iyulida “Gas” laqabli tirannozavr skeleti $50,1 mlnga sotilgandi.
Ilmiy topilma shaxsiy omborga ketishi mumkin
Bunday savdolarning boshqa tomoni ham bor. Skeletni sotib olgan shaxsning ismi ochiqlanmadi va topilma barcha huquqlari bilan unga oʻtdi. Endi xaridor skelet nusxalarini muzeylar yoki kolleksionerlarga sotishi ham mumkin.
Edinburg universiteti professori Stiv Brusatte noyob namunaning muzey oʻrniga xususiy kolleksiyada qolib ketishidan xavotir bildirdi.
“Biz Nanotyrannus haqiqatan mavjud boʻlganini endigina bildik. Endi esa uning eng yaxshi skeletlaridan biri eng yuqori narx bergan xaridorga ketmoqda”, dedi olim.
Bu xavotir oʻrinli. Muzeydagi topilmani tadqiqotchilar oʻrganadi, bolalar va oilalar koʻradi. Shaxsiy omborga kirgan skelet esa ilm-fan uchun yillar davomida yopiq qolishi mumkin.
Oʻzbekistonda ham Qizilqum hududidan dinozavr qoldiqlari topilgan. Shu sabab bunday auksionlar biz uchun ham begona mavzu emas: qazilma topilma faqat qimmatbaho buyum emas, u tarixni tushunishga xizmat qiladigan ilmiy manba. Qisqasi, $47,3 mlnlik savdo rekordga yaqinlashdi, ammo skeletning olimlar va jamoatchilikka ochiq qolishi hozircha nomaʼlum.