Oʻzbekistonda ichimlik idishlarini maxsus avtomatlarga topshirgan fuqarolarga bir oy ichida 2,41 mln soʻm toʻlandi. Spot.uz maʼlumotiga koʻra, fандomatlar jami 16 581 dona plastik, alyuminiy va shisha idishni qabul qilgan.
Yigʻilgan chiqindining asosiy qismini plastik butilkalar tashkil etdi — 14 899 dona. Bundan tashqari, aholi 1 289 dona alyuminiy banka va 393 dona shisha idish topshirgan.
Har bir idish uchun 150 soʻm
Fандomat bir dona mos idish uchun 150 soʻm hisoblaydi. Pulni Click elektron hamyoniga oʻtkazish yoki xayriyaga yoʻnaltirish mumkin.
Oddiy hisobda 16 581 dona idish uchun 2 487 150 soʻm chiqadi. Rasmiy maʼlumotda esa fuqarolarga 2,41 mln soʻm toʻlangani aytilgan. Bu farqning sababi ochiqlanmagan — ayrim foydalanuvchilar pulni xayriyaga yoʻnaltirgan yoki barcha qabul qilingan idishlar uchun toʻlov hali yakunlanmagan boʻlishi mumkin.
Pilot loyiha sentabrda boshlangan. Uni Chiqindilarni boshqarish va sirkulyar iqtisodiyotni rivojlantirish agentligi Norvegiyaning chiqindilarni avtomatik yigʻish va saralash uskunalarini ishlab chiqaruvchi TOMRA kompaniyasi bilan birga olib bormoqda.
Fандomat nima beradi?
Mohiyatan, bu qurilma plastik, shisha va alyuminiyni umumiy chiqindiga qoʻshilib ketishidan oldin ajratib oladi. Keyin idishlar qayta ishlashga yuboriladi va ulardan yangi mahsulot ishlab chiqarish mumkin.
Agentlik loyiha koʻchalarda hamda poligonlarda toʻplanadigan chiqindini kamaytirishi, shu bilan birga aholining ekologik odatlarini oʻzgartirishini kutmoqda. Biroq hozirgi natija hali juda kichik: 16,5 mingta idish katta shahar bir kunda chiqaradigan qadoqlar fonida sezilarli hajm emas.
Shunga qaramay, ragʻbatning oʻzi muhim. Toshkentda plastik butilkani alohida yigʻish uchun odamga na qulay tizim, na bevosita manfaat yetarli edi. Fандomat esa ikkisini bir joyga jamlaydi — idishni qabul qiladi va pulni elektron hamyonga yuboradi.
Menimcha, loyihaning keyingi taqdiri qurilmalar soni va ularning qayerga oʻrnatilishiga bogʻliq. Fандomatlar faqat bir necha nuqtada tursa, ularga ataylab borish 150 soʻmlik ragʻbatni maʼnosiz qiladi. Metro, supermarket, universitet va mahallalar yaqinida koʻpaysa, idishni chiqindiga tashlashdan koʻra topshirish osonroq boʻladi.
Qisqasi, bir oyda toʻlangan 2,41 mln soʻm loyihaning iqtisodiy koʻlamini emas, tizim ishlayotganini koʻrsatdi. Endi asosiy savol — bu tajriba qancha tez ommalashadi va qayta ishlash zanjiri yigʻilgan idishlarni haqiqatan yangi mahsulotga aylantira oladimi.
