Oʻzbekiston kapital bozorida xorijiy valyutada chiqariladigan obligatsiyalar boʻyicha $90 mlnlik emissiya roʻyxatdan oʻtkazildi. Spot.uz maʼlumotiga koʻra, bu haqda 17-sentabr kuni Istiqbolli loyihalar milliy agentligi direktorining birinchi oʻrinbosari Vyacheslav Pak Cbonds konferensiyasida aytgan.
Bu xabar quruq moliyaviy statistika emas. Mohiyatan, bozor asta-sekin faqat aksiyalar yoki soʻmdagi korporativ obligatsiyalar bilan cheklanmay, investor va kompaniyalar uchun yangi formatlarni sinab koʻryapti.
Pakning aytishicha, soʻnggi uch yilda kapital bozori sezilarli oʻzgardi. Bu yil esa raqamli identifikatsiya, “yashil” obligatsiyalar, javon roʻyxati va individual investitsiya hisoblari kabi instrumentlar ishga tushdi.
Joyida aytib ketay, bunday instrumentlar oddiy odamga uzoq koʻrinishi mumkin. Lekin Toshkentdagi xususiy kompaniya pul jalb qilmoqchi boʻlsa, bank kreditidan boshqa yoʻl topishi qiyin edi. Obligatsiyalar bozori kengaysa, kompaniya qarzni bozordan oladi, investor esa foizli daromad olish imkoniga ega boʻladi.
Yana bir muhim oʻzgarish — dividend va foizlarni Markaziy depozitariy hamda investitsiya vositachilari orqali toʻlash tizimi. Avval dividend olish uchun emitentga murojaat qilish kerak boʻlgan holatlar uchrardi. Pakning aytishicha, bu muammo amalda hal boʻlgan.
Bozorda ipoteka obligatsiyalari ham paydo boʻldi. “Regulyator qumdoni” doirasida 200 mlrd soʻmlik ilk emissiya chiqarilgan, keyin fond birjasida shu instrumentlar bilan birinchi repo bitimlari oʻtgan.
Tushuntiraman: repo bitimida investor qimmatli qogʻozni vaqtincha sotadi va keyin qayta sotib oladi. Bu bozorga likvidlik beradi, yaʼni qimmatli qogʻozni faqat “olib, yillar davomida ushlab turish” emas, balki faol ishlatish imkonini ochadi.
Bu yil xorijiy valyutada nominatsiya qilingan obligatsiyalar chiqarish mexanizmi ham joriy qilindi. Hozircha NAPP $90 mlnlik emissiyalarni roʻyxatdan oʻtkazgan. Pak yil oxirigacha bu raqamlar bir necha barobar oʻsishiga umid qilayotganini aytgan.
Yilning yana bir katta voqeasi sifatida Oʻzbekiston Milliy investitsiya jamgʻarmasining xalqaro IPOsi tilga olindi. Pakga koʻra, bu joylashtirish London fond birjasidagi soʻnggi besh yildagi eng yirik IPOlardan biri boʻlgan va Oʻzbekiston bozoriga xalqaro qiziqish borligini koʻrsatgan.
NAPP yangi tahrirdagi “Kapital bozori toʻgʻrisida”gi qonun loyihasini Oliy Majlisga kiritgan. Hujjat Qonunchilik palatasida birinchi oʻqishdan oʻtgan. Agentlik qonun yil oxirigacha qabul qilinishini kutyapti.
Qisqasi, gap bitta $90 mlnlik emissiya haqida emas. Bu bozorning asta-sekin kattalar ligasiga chiqish harakati: valyuta obligatsiyasi, ipoteka obligatsiyasi, repo, xalqaro IPO va dividend toʻlovining tartibga tushishi bir joyga yigʻilyapti. Menimcha, endi asosiy savol — bu imkoniyatlardan faqat yirik oʻyinchilar emas, mahalliy biznes va oddiy investorlar ham foydalana oladimi, shunda boʻladi.