Oʻzbekistonda 12-noyabrdan xorijiy kompaniyalar aksiyalari, obligatsiyalar va birja fondlarini (ETF) mahalliy brokerlar orqali sotib olishga ruxsat berildi. Yangi qoidalarni Istiqbolli loyihalar milliy agentligi tasdiqladi, deb yozadi Spot.uz.

Bu investor endi albatta chet el brokerida hisob ochishi kerak emasligini anglatadi. Hisob ochish, shaxsni tekshirish, pul va qimmatli qogʻozlarni hisobga olish jarayonlarini Oʻzbekistonda litsenziya olgan vositachi orqali bajarish mumkin boʻladi.

Hamma ham xorijiy aksiya ololmaydi

Hozircha imkoniyat faqat malakali investor maqomini olgan odamlarga beriladi. Buning uchun talabgor, masalan, kamida $5 minglik pul yoki qimmatli qogʻozlarga ega boʻlishi, moliya yoʻnalishida taʼlim olgan yoki shu sohada ishlagan boʻlishi mumkin. Bundan tashqari, broker oʻtkazadigan testdan ham oʻtish kerak.

Xorijiy qimmatli qogʻozlarni har bir broker taklif qilolmaydi. Mahalliy vositachi ham, uning chet eldagi hamkori ham regulyatordan ruxsat olishi kerak. Investorlar esa faqat agentlik maxsus reyestrga kiritgan aktivlarni sotib oladi.

Shuning uchun Apple aksiyasi qoidalarga misol sifatida tilga olinayotgan boʻlsa-da, u savdo boshlanishi bilan avtomatik ravishda ilovada paydo boʻlmaydi. Avval qimmatli qogʻoz reyestrga kirishi, broker esa texnik va huquqiy talablarni bajarishi lozim.

Savdo ikki usulda ishlaydi

Birinchi usulda mahalliy broker xorijiy aksiyani sotib oladi va uni Markaziy depozitariyning chet eldagi hisobiga joylashtiradi. Shundan keyin Oʻzbekiston infratuzilmasida shu aksiyaga birga-bir nisbatda bogʻlangan moliyaviy instrument chiqariladi. Investor aynan shu instrumentni mahalliy birja yoki broker platformasidan oladi.

Dividend avval depozitariyga tushadi, keyin investorning valyuta hisobiga oʻtkaziladi. Depozitariy muomaladagi instrumentlar soni xorijdagi haqiqiy aksiyalar soniga mosligini muntazam tekshiradi.

Ikkinchi usul — mahalliy broker ilovasi orqali bevosita xorijiy birjaga chiqish. Investor topshiriqni Oʻzbekistondagi platformada beradi, bitimni esa hamkor xorijiy broker bajaradi. Mahalliy vositachi har bir mijozning puli va qimmatli qogʻozini alohida hisobga olishi shart.

Savdo darhol boshlanmaydi

Yangi tartib regulyatorning sinov rejimi doirasida ishlaydi. Markaziy bank bilan kelishilgan limitlar qoʻyiladi, brokerlar esa valyuta hisob-kitobi, kiberxavfsizlik va mijoz aktivlarini saqlash tizimini tayyorlashi kerak. Shu sabab xorijiy aksiyalar Toshkentdagi investorlar ilovasida qachon paydo boʻlishi hozircha brokerning tayyorgarligi va regulyator ruxsatiga bogʻliq.

Soliqqa oid ayrim masalalar ham hali toʻliq aniqlashmagan. Xususan, dividend va aktivni foyda bilan sotishdan tushgan daromad qanday tartibda hisoblanishi investor uchun muhim boʻladi.

Mohiyatan, Oʻzbekiston jahon kapital bozoriga nazorat qilinadigan eshik ochdi. Ishqilib, bu mexanizm faqat aktivlarni sotib olishni emas, komissiyalar, soliqlar va xavflarni ham sodda tushuntiradigan tizimga aylanadi.