Pentagon bosh inspektori Platt Moring Ukrainada Starlink va Starshield sunʼiy yo‘ldosh aloqa tizimlariga kiritilgan cheklovlarni tekshirish haqidagi senatorlar so‘rovini qabul qilmadi. Kun.uz maʼlumotiga ko‘ra, inspektor idorasi bu masalani AQSH Harbiy-havo kuchlariga yuborishni tavsiya qilgan.
So‘rovni to‘rt nafar respublikachi va besh nafar demokrat senator birgalikda yo‘llagan. Ular Ukrainadagi aloqa uzilishlariga AQSH rasmiylari aloqador bo‘lganmi, cheklovlar kimning ko‘rsatmasi bilan kiritilgan va qaror qanday kelishilganini aniqlamoqchi edi.
Senatorlar nimani bilmoqchi?
Murojaatda Pentagon yoki AQSH hukumatining boshqa vakillari Ukraina bilan razvedka maʼlumotlarini almashish, xavf haqida ogohlantirish hamda Starlink va Starshield xizmatlarini o‘zgartirish bo‘yicha ko‘rsatma bergan-bermagani so‘ralgan.
Senatorlar bu o‘zgarishlarni rasmiylar maʼqullaganmi yoki ular qarordan oldindan xabardor bo‘lganmi, degan savollarga ham javob kutgan. AP bilan anonim gaplashgan Kongress xodimi bosh inspektorning javobini tekshiruvdan bosh tortish deb baholagan.
Mohiyatan, masala faqat Ukrainadagi internet aloqasi bilan cheklanmaydi. Qonun chiqaruvchilar Ilon Mask boshqaradigan SpaceX mudofaa uchun muhim aloqa vositalariga qanchalik taʼsir o‘tkaza olishi va Pentagon buni mustaqil nazorat qila olishi haqida savol qo‘ymoqda.
Mask cheklovni tasdiqladi
Ilon Mask 24-oktabr kuni SpaceX Ukrainada Starlink ishlashiga cheklov kiritganini tasdiqladi. U bunga foydalanish shartlari buzilganini sabab qilib, Ukraina Qurolli kuchlari tizimdan hujumkor dron zarbalarida foydalanganini aytdi.
Maskning tushuntirishicha, Starshield Starlinkʼdan alohida tizim bo‘lib, AQSH hukumati nazoratida turadi. Undan qanday foydalanishni ham Vashington hal qiladi.
Ukraina rasmiylari esa cheklovlar Rossiyaning yuqori tezlikda uchuvchi dronlarini tutib qolish imkoniyatiga taʼsir qilganini bildirdi. Aloqadagi muammolar 14-oktabrga o‘tar kechasi, Starshield terminallari yuqori tezlikda harakatlangan paytda signalni yo‘qota boshlagach kuzatilgan.
Ertasi kuni tizim tiklangani aytilgan, biroq keyin yana uzilishlar qayd etilgan. 24-oktabrda Ukraina mudofaa vaziri Yevgeniy Xmara aloqa soatiga 400 kilometrdan yuqori tezlikda ham qayta ishlay boshlaganini maʼlum qildi.
Bu voqea O‘zbekiston uchun ham begona emas. Toshkentdagi kompaniyalar sunʼiy yo‘ldosh interneti yoki xorijiy bulut xizmatlariga o‘tganda, texnologiyaning o‘zi bilan birga uni kim va qanday shartlarda boshqarishini ham hisobga olishi kerak. Qisqasi, muhim infratuzilma xususiy kompaniyaga bog‘langanda texnik cheklov tezda siyosiy qarorga aylanishi mumkin.