Qarshidagi iqtisodiy sud Oʻzbekneftgaz tarkibidagi Shoʻrtan neft-gaz qazib chiqarish boshqarmasi boʻyicha ekologik kompensatsiya miqdorini keskin kamaytirdi. Spot.uz yozishicha, Qashqadaryo viloyati ekologiya boshqarmasi korxonadan atrof-muhitga yetkazilgan zarar uchun 8,8 mlrd soʻm undirishni soʻragan.
Sud yakunida undiriladigan summa 676 133 soʻm deb belgilandi. Bu dastlabki talabdan taxminan 13 ming baravar kam. Raqamning oʻzi voqeani ancha yaxshi tushuntiradi: gap oddiy chegirma haqida emas, daʼvo asosining katta qismi sudda oʻtmagan holat haqida ketyapti.
Biznes-ombudsman ofisi maʼlumotiga koʻra, jarayonda tadbirkorlik subyekti huquqlarini himoya qilish uchun vakillar qatnashgan. Sud nazorat organi tekshiruv predmeti doirasidan chiqib ketganini va daʼvoning asosiy qismi yetarli dalillar bilan mustahkamlanmaganini aniqlagan.
Mohiyatan, bu yerda ikkita masala bor. Birinchisi — ekologik talablarning oʻzi. Ikkinchisi — davlat organi tekshiruvni qanday oʻtkazgani va zarar miqdorini qanday hisoblagani. Sud ikkinchi masalada jiddiy muammo koʻrgan.
Spot.uz maʼlumotiga koʻra, sud qonunni buzgan holda olingan dalillardan foydalanib boʻlmasligini ham inobatga olgan.
Aprel oyida Davlat ekologik nazorat inspeksiyasi Shoʻrtan boshqarmasida bir qator jiddiy qoidabuzarliklar aniqlangani haqida xabar bergan edi. Inspektorlar atmosfera chiqindilari meʼyordan oshgani, chang-gaz tozalash uskunalari standartlarga mos kelmagani, oqova suv va chiqindilar noqonuniy tashlangani haqida bildirgan.
Tekshiruv yakunida korxonaga bajarilishi majburiy boʻlgan 16 ta koʻrsatma berilgan. Keyin qoʻshimcha kompensatsiya toʻlovlari hisoblangan va materiallar sudga yuborilgan. Demak, ekologik savollar butunlay yopildi, deyish notoʻgʻri boʻladi. Sud aynan 8,8 mlrd soʻmlik talabning huquqiy asosini baholagan.
Joyida aytib ketay: bunday ishlar biznes uchun ham, davlat nazorati uchun ham muhim signal. Agar korxona ekologik meʼyorni buzsa, javobgarlik boʻlishi kerak. Lekin hisob-kitob, dalil va tekshiruv tartibi zaif boʻlsa, sudda katta summa ham qulab tushadi.
Oʻzbekistonda, ayniqsa Qashqadaryo kabi sanoat hududlarida ekologiya mavzusi tobora sezgir boʻlib boryapti. Gaz-kimyo, neft-gaz, sement, metallurgiya kabi tarmoqlarda nazorat kuchaygani tabiiy. Lekin bu nazorat biznesga nisbatan protsessual jihatdan toza boʻlishi shart.
Toshkentdagi kichik ishlab chiqaruvchi uchun ham, Shoʻrtandagi yirik davlat kompaniyasi uchun ham qoida bir xil boʻlishi kerak: tekshiruv aniq mavzu bilan cheklanadi, zarar raqamlar bilan isbotlanadi, dalil qonuniy olinadi. Aks holda jarima yoki kompensatsiya ekologiyani emas, faqat sud nizosini koʻpaytiradi.
Qisqasi, bu qaror Oʻzbekneftgazning ekologik obroʻsini avtomatik oqlamaydi. Lekin u nazorat organlariga boshqa narsani eslatdi: katta daʼvo katta dalil talab qiladi.