Kun.uz maʼlumotiga koʻra, Toshkent xalqaro aeroportida Dubaydan kelgan yoʻlovchining yukidan deklaratsiyada koʻrsatilmagan tilla buyumlar topilgan. Gap kichik suvenir yoki shaxsiy taqinchoq haqida emas: bojxona xodimlari 141 dona zargarlik buyumi va uchta oltin quymasini aniqlagan.
Ularning sof ogʻirligi 921,37 gramm, umumiy qiymati esa ekspertiza xulosasiga koʻra 1 mlrd 293 mln soʻm deb baholangan. Bundan tashqari, yuk orasidan aksiz markasi boʻlmagan 120 quti tamaki va 90 dona nikotinli snyus mahsuloti ham chiqqan. Holat boʻyicha jinoyat ishi qoʻzgʻatilgan, tergov ketmoqda.
Mohiyatan, bu voqea aeroportdagi oddiy “tekshiruv” emas, chegaradan tovar olib kirish madaniyati haqida signal. Oʻzbekistonda koʻp odam chet eldan qaytayotganda “baribir oʻzimniki”, “sovgʻa uchun”, “sotmayman” degan ichki bahona bilan qimmat buyumlarni deklaratsiyasiz olib oʻtishga urinadi. Lekin bojxona uchun savol boshqacha: buyum nima maqsadda olib kirilyapti, qiymati qancha va u qonunda belgilangan tartibda koʻrsatilganmi?
Tushuntiraman: deklaratsiya — shunchaki qogʻozbozlik emas. U davlatga chegaradan qanday qiymatdagi tovar kirayotganini koʻrsatadi, bozorni yashirin aylanmadan himoya qiladi va teng sharoit yaratadi. Toshkentdagi zargar rasmiy yoʻl bilan tovar olib kirsa, soliq va bojxona talablariga amal qiladi. Kimdir shu talablarni chetlab oʻtsa, bozorda narx ham, raqobat ham adolatsizlashadi.
1 mlrd 293 mln soʻmlik tilla — bu oddiy yoʻlovchi bagajidagi mayda ortiqcha yuk emas. Bu miqdor savdo maqsadi bor-yoʻqligi haqidagi savolni tabiiy ravishda tugʻdiradi.
Joyida aytib ketay, Dubay yoʻnalishi bu borada alohida eʼtibor markazida turishi bejiz emas. Dubay — mintaqadagi eng yirik oltin va zargarlik savdosi nuqtalaridan biri. Toshkentga qaytayotgan ayrim yoʻlovchilar narx farqidan foydalanib, tilla buyumlarni olib kirishni oson daromad deb koʻrishi mumkin. Lekin aeroportda bojxona nazorati aynan shunday xavflarni ushlash uchun ishlaydi.
Menimcha, bu xabarning eng muhim tomoni shuki, qimmatbaho buyumlarni olib kirishda “bilmagandim” degan vaj tobora kamroq ishlaydi. Bugun sayohat koʻpaydi, odamlar tez-tez Dubay, Istanbul, Seul yoki Moskva orqali kelib-ketyapti. Shu bilan birga, bojxona qoidalarini bilish ham yoʻlovchining oʻz masʼuliyatiga aylanadi.
Bu voqea yana bir narsani koʻrsatdi: nazorat faqat tilla bilan tugamaydi. Aksiz markasisiz tamaki va snyus topilgani ham muhim detal. Chunki aksiz — davlatning shunday mahsulotlar ustidan nazorat mexanizmi. Belgisiz mahsulot kirsa, u na sogʻliq xavfsizligi, na soliq nuqtayi nazaridan shaffof boʻladi.
Qisqasi, aeroportdagi ushbu holat alohida shaxs bilan bogʻliq tergov masalasi boʻlib qolmaydi. U Oʻzbekistonda chegaradan tovar olib kirish, zargarlik bozoridagi yashirin aylanma va yoʻlovchilarning huquqiy savodxonligi haqida kengroq savol ochadi. Tilla qimmat, lekin uni yashirishning narxi undan ham qimmatga tushishi mumkin.