Kun.uz maʼlumotiga koʻra, Toshkentda plastik, shisha va alyuminiy ichimlik idishlarini qabul qiladigan birinchi fandomat ishga tushdi. Bu hozircha pilot loyiha: odamlar boʻsh idishni avtomatga topshiradi, evaziga har bir dona uchun 150 soʻm oladi.
Mablagʻ Click elektron hamyoniga oʻtkaziladi. Shart oddiy: idish pachaqlanmagan, boʻsh va hajmi 3 litrdan oshmagan boʻlishi kerak. Loyiha Chiqindilarni boshqarish va sirkulyar iqtisodiyotni rivojlantirish agentligi hamda Norvegiyaning TOMRA kompaniyasi hamkorligida boshlangan.
Mohiyatan, bu Toshkent uchun kichik, lekin qiziq tajriba. Chunki chiqindini saralash haqida koʻp gapiriladi, ammo odatda odamga aniq ragʻbat yetishmaydi. Fandomat shu joyda ishlaydi: plastik yoki alyuminiy idish endi shunchaki axlat emas, mayda boʻlsa ham pulga aylanadigan resurs.
150 soʻm katta summa emas. Bitta idish topshirib boyib ketilmaydi. Lekin masala pulning oʻzida emas — odat shakllanishida. Masalan, Toshkentdagi ofis, universitet yoki savdo markazida kuniga yuzlab ichimlik idishlari chiqadi. Agar shularning bir qismi avtomat orqali yigʻilsa, tizim asta-sekin ishlay boshlaydi.
Tushuntiraman: chiqindini qayta ishlashda eng qimmat bosqichlardan biri — uni aralash axlat ichidan ajratib olish. Idish boshidan alohida yigʻilsa, qayta ishlash zanjiri ancha toza va arzonroq boʻladi. Shuning uchun bunday avtomatlar Yevropada oddiy holga aylangan.
Oʻzbekistonda esa bu model hali sinov bosqichida. Manda eng katta savol — bitta fandomat emas, tarmoq paydo boʻladimi? Chunki odat faqat qulaylik boʻlsa shakllanadi. Odam idishni uyida yoki sumkasida koʻtarib, shaharning narigi chetiga olib bormaydi. Avtomatlar metro bekatlari, supermarketlar, universitetlar va yirik mahallalar yonida koʻpaysa, natija boshqacha boʻlishi mumkin.
Kun.uz dayjestida yana bir nechta mahalliy yangilik ham keltirilgan. Prezident Shavkat Mirziyoyev Andijonga tashrifi vaqtida Rossiyada ishlab, keyin Oʻzbekistonga qaytgan ayol bilan suhbati haqida gapirgan. Ayol bu yerda daromadi yuqoriroq boʻlayotganini va farzandlaridan biri Andijon davlat tibbiyot institutiga oʻqishga kirganini aytgan.
Davlat rahbari bu holatni islohotlarga xalq bergan baho sifatida talqin qildi. Albatta, bitta suhbat butun mehnat bozori manzarasini toʻliq koʻrsatmaydi. Lekin qaytgan migrantlar, mahalliy ish oʻrinlari va taʼlimga kirish imkoniyati bir-biriga bogʻlangan mavzular. Bu yerda hissiyot ham bor, siyosiy signal ham bor.
Yana bir aniqlik: ijtimoiy tarmoqlarda havaskor baliq ovlash pulli boʻlishi mumkinligi haqida gap tarqalgan. Rasmiy izohga koʻra, umumiy foydalanishdagi suv havzalarida taqiqlanmagan usullar bilan 5 kilogrammgacha baliq ovlash bepulligicha qoladi.
Qisqasi, kunning eng amaliy yangiligi — Toshkentdagi fandomat. U katta ekologik islohotdek koʻrinmasligi mumkin, ammo shaharda chiqindi bilan munosabat oʻzgarishi shunaqa mayda, qoʻl bilan ushlab boʻladigan mexanizmlardan boshlanadi.