Raqamli texnologiyalar vaziri Sherzod Shermatov Oʻzbekistonda 16 yoshga toʻlmagan bolalarning ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishini qonun bilan cheklash muammoni toʻliq yechmasligini aytdi. Uning fikricha, taqiq bilan birga oiladagi muhit, jismoniy faollik va bolalarning boʻsh vaqtini mazmunli tashkil qilishga ham eʼtibor kerak.
Gazeta.uz maʼlumotiga koʻra, vazir bu haqda Samarqandda oʻtgan “Bolalar farovonligiga sarmoya” butunjahon sammitida gapirgan. U yangi texnologiyalar taʼlim olish uchun imkoniyat yaratishini, ammo ekran qarshisida uzoq qolish, kamharakatlik va nosogʻlom ovqatlanish kabi xavflarni ham kuchaytirishini qayd etgan.
“Qonun qabul qilinsa, ertasigayoq barcha muammolar hal boʻlib qolmaydi. Hatto bunday cheklovlarni joriy etgan davlatlarda ham masala toʻliq yechilgani yoʻq”, — dedi Sherzod Shermatov.
Taqiqning oʻzi bolani telefondan uzoqlashtirmaydi
Vazirning aytishicha, maktabda internetdan foydalanishni cheklash mumkin, lekin bola uyga qaytgach qanday muhitga tushishi ham muhim. Oila aʼzolari dasturxon atrofida ham telefoniga qarab oʻtirsa, boladan gadjetni chetga qoʻyishni talab qilishning oʻzi kamlik qiladi.
Shermatov ayrim ota-onalar farzandi yigʻlamasligi yoki tinch oʻtirishi uchun uning qoʻliga telefon berib qoʻyishini misol qildi. U bu fikrni nafaqat vazir, balki toʻrt farzandning otasi va taʼlim sohasida ishlagan mutaxassis sifatida bildirayotganini aytdi.
Mohiyatan, ekranni olib qoʻyishdan oldin uning oʻrnini nima bilan toʻldirish masalasiga javob kerak. Bolaga sport maydoni, xavfsiz hovli, kutubxona, toʻgarak yoki tengdoshlari bilan vaqt oʻtkazadigan joy taklif qilinmasa, taqiqni chetlab oʻtish yoʻli tez topiladi.
Yagona qoida barcha oilada bir xil ishlamaydi
Vazir voyaga yetmaganlarning qanchasi internetdan foydalanishi haqida aniq statistika keltirmagan. Shunga qaramay, bolalarning telefon va boshqa gadjetlardan foydalanishi keng tarqalgani kundalik hayotda ham koʻrinadi.
Toshkentdagi bir oilaning imkoniyati bilan chekka tumandagi oilaning sharoiti bir xil emas. Bir joyda bolaga sport va qoʻshimcha mashgʻulotlar oson topiladi, boshqa joyda esa telefon uning asosiy koʻngilochar vositasiga aylanishi mumkin. Menimcha, cheklov tayyorlanayotganda mana shu farq ham hisobga olinishi kerak.
Shermatov ekspertlar birgalikda keng qamrovli dastur va yoʻl xaritasi ishlab chiqishi kerakligini aytdi. Avvalroq bolalar ombudsmani, Ijtimoiy himoya agentligi va Maktab vazirligi vakillari ham toʻliq taqiqdan koʻra meʼyoriy, ongli cheklov va nazoratni qoʻllab-quvvatlagan, YUNISEF esa qoidalarni ishlab chiqishga oʻsmirlarning oʻzini ham jalb etishni tavsiya qilgan edi.
Qisqasi, muammo faqat ijtimoiy tarmoq ilovasida emas — bola ekran tashqarisida qanday hayot koʻrayotganida ham. Qonun chegarani belgilashi mumkin, lekin uni ishlatadigan muhitni oila, maktab va mahalla birgalikda yaratadi.