AQSHning 72 nafar isteʼfodagi generali, admirali va boshqa yuqori martabali harbiysi Nidal Hasanning qatlini jonli efirda namoyish etmaslikni soʻradi. Kun.uz maʼlumotiga koʻra, ular prezident, Kongress vakillari va jamoatchilikka ochiq xat bilan murojaat qilgan.
Nidal Hasan 2009-yil noyabrida Texasdagi Fort-Xud harbiy bazasida xizmatdoshlariga qarata oʻt ochgan. Harbiylar tibbiy koʻrikni kutib turgan markazdagi hujum oqibatida 13 kishi halok boʻlgan, 30 dan ortiq odam yaralangan.
2013-yilda harbiy tribunal Hasanni oʻlim jazosiga hukm qildi. U sud jarayonida advokatlardan voz kechib, hujumini Afgʻonistondagi musulmonlar va toliblarni himoya qilish istagi bilan izohlagan.
Bahs jazoning oʻzi haqida emas
Ochiq xat mualliflari oʻlim jazosining oʻziga qarshi emasligini bildirgan. Ularning asosiy eʼtirozi — qatlning tomoshaga aylantirilishi.
Qatl bekorchi kuzatuvchilarning qiziqishini qondiradigan tomosha emas, jiddiy jazo boʻlib qolishi kerak.
Isteʼfodagi harbiylar translyatsiya inson qadr-qimmatini kamsitishi va AQSH qurolli kuchlari shaʼniga zarar yetkazishini aytmoqda. Ular tasvirlardan AQSH dushmanlari nafrat qoʻzgʻatish, amerikalik askarlar hamda fuqarolarga qarshi targʻibot olib borish uchun foydalanishi mumkinligidan ham xavotirda.
Yana bir xavf — Hasan ayrim guruhlar koʻzida jafokashga aylanishi. Yaʼni davlat jinoyat uchun jazo bermoqchi, lekin uning jonli namoyishi jinoyatchiga yangi siyosiy ramz maqomini berib qoʻyishi mumkin.
Tramp hali yakuniy qaror qilmagan
Pentagon qatlni 2026-yil 3-dekabrga belgilagan. Rejaga koʻra, u jonli efirda koʻrsatiladi. Donald Tramp translyatsiyaga ruxsat bergan va Mudofaa vaziri Pit Hegset taklif qilgan otib oʻldirish usulini qoʻllab-quvvatlagan.
Biroq CBS News manbalariga koʻra, Tramp maʼmuriyatidagi ayrim amaldorlar endi translyatsiyadan voz kechishga moyil. Prezident uni oshkora qoʻllab-quvvatlagan boʻlsa-da, yakuniy qaror hali qabul qilinmagan.
AQSH hududidagi soʻnggi ommaviy qatl 1936-yilda Kentukki shtatida oʻtkazilgan. Oradan 90 yil oʻtib, jazoning raqamli efirga olib chiqilishi huquqiy masaladan tashqari media etikasi haqidagi bahsni ham qaytardi.
Bu munozara Oʻzbekiston auditoriyasi uchun ham begona emas. Mahalliy internetda zoʻravonlik tasvirlari tez tarqaladi, ammo jamoat qiziqishi bilan inson qadr-qimmati oʻrtasidagi chegara doim ham saqlanmaydi. Mohiyatan, gap jinoyatni yashirish haqida emas — davlat jazoni axborot mahsulotiga aylantirishi kerakmi, degan savol haqida.
Menimcha, isteʼfodagi harbiylarning eng kuchli dalili ham shu: translyatsiya hukmning ogʻirligini oshirmaydi. Aksincha, u qatlni millionlab odamlar kuzatadigan tomoshaga, Hasanni esa yana bir bor markaziy qahramonga aylantirishi mumkin.