Amerikaning yirik texnologik kompaniyalaridan tashqarida sunʼiy intellekt (AI) biznesga hozircha sezilarli moliyaviy foyda keltirmadi. TechCrunch yozishicha, bu xulosani Apollo Global Management bosh iqtisodchisi Torsten Slok kompaniyalar daromadi va foyda marjasini tahlil qilib chiqargan.
Slok S&P 500 indeksidagi Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia va Teslaʼni hisobdan chiqarib, qolgan 493 kompaniyani alohida kuzatgan. U bu guruhni “S&P 493” deb ataydi.
Tahlilga ko‘ra, ushbu kompaniyalarning foyda marjasi hamda har bir xodimga toʻgʻri keladigan daromadi deyarli oʻzgarmagan. Yaʼni bizneslar sunʼiy intellektga katta mablagʻ sarflayotgan boʻlsa-da, texnologiya mehnat unumdorligini oshirganini koʻrsatuvchi aniq dalil hozircha yoʻq.
“Katta investitsiyalar va keng tarqalgan shov-shuvga qaramay, sunʼiy intellekt texnologiya sektoridan tashqaridagi Amerika kompaniyalariga moliyaviy natija bermadi”, — deydi Slok.
Muammo texnologiyada emas, qarorlarda
Buni oddiy kechikish deb tushuntirish mumkin: texnologik gigantlar yangi vositalarni tezroq oʻzlashtiradi, boshqa tarmoqlarga esa koʻproq vaqt kerak boʻladi. Lekin Slok bunga ehtiyotkor qaraydi. Uning fikricha, tobora arzonlashayotgan “raqamli aql”ni yuqori daromad va katta foyda marjasiga aylantirish oson emas.
Sabab — biznes faqat hisob-kitobdan iborat emas. Kompaniyadagi qarorlar masʼuliyat, ishonch, korporativ madaniyat, yozilmagan qoidalar, axloqiy muvozanat va adolat kabi omillarga bogʻliq. Sunʼiy intellekt maʼlumotni tez qayta ishlashi mumkin, ammo qarorning obroʻga qanday taʼsir qilishini toʻliq anglamaydi.
Mohiyatan, chatbot sotib olish yoki tizimga yangi model qoʻshishning oʻzi daromadni oshirmaydi. Avval ish jarayoni qayta qurilishi, xodimlar vositadan toʻgʻri foydalanishi va natija aniq koʻrsatkichlar bilan oʻlchanishi kerak.
Bu Oʻzbekiston biznesi uchun nimani anglatadi?
Toshkentdagi bank, savdo tarmogʻi yoki xizmat koʻrsatish kompaniyasi sunʼiy intellekt yordamida mijozlarga javob berishni tezlashtirishi mumkin. Lekin javob tezlashgani bilan savdo oshmasa, xarajat kamaymasa yoki xodim vaqti tejalmasa, bu yangilik moliyaviy natijaga aylanmagan boʻladi.
Menimcha, mahalliy bozorda eng katta xato — sunʼiy intellektni tayyor biznes yechimi deb qabul qilish. U aslida vosita. Uning foydasini reklama matni yoki chiroyli taqdimot emas, xizmat tannarxi, sotuv hajmi va bir xodimga toʻgʻri keladigan daromad koʻrsatadi.
Qisqasi, sunʼiy intellekt atrofidagi qiziqish real, ammo uning iqtisodiy samarasi avtomatik kelmaydi. Apollo tahlili kompaniyalarga oddiy savolni eslatmoqda: yangi texnologiya ish jarayonini oʻzgartirdimi yoki faqat xarajatlar qatoriga yana bir obuna qoʻshdimi?