Kun.uz maʼlumotiga koʻra, Donald Tramp Rossiyadan dizel sotib olish boʻyicha Vladimir Putin bilan kelishuvga erishgan. Gap kichik partiya haqida ketmayapti: Rossiya avval 300 ming tonna dizel chiqaradi, noyabrda yana 500 ming tonna, keyin esa qoʻshimcha 1 million tonna sotadi.
Mohiyatan, bu kelishuv Ukrainaga bosimning yangi shakliga oʻxshaydi. Tramp urushni toʻxtatish boʻyicha Putin bilan bir necha bor gaplashdi, hatto yaqin odamlarini Kremlga yubordi, lekin siyosiy natija chiqarmadi. Biznes mavzusi ochilganda esa kelishuv tez topildi.
Tramp buni dizel narxini tushirishga xizmat qiladigan qaror sifatida koʻrsatmoqda. Uning aytishicha, Rossiya bilan kelishuv va Hoʻrmuz boʻgʻozi ustidan nazorat jahon bozorida dizel narxini pasaytiradi. Energiya narxi saylovchi kayfiyatiga juda tez taʼsir qiladigan mavzu, ayniqsa AQSHda.
Lekin Kiyev bu masalaga boshqacha qarayapti. Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy Rossiyaga dizel sotish imkonini berish urushga investitsiya qilish bilan barobar ekanini aytdi. Menimcha, bu yerda Ukraina pozitsiyasini tushunish qiyin emas: Rossiya energiya eksportidan topgan pulini frontga sarflayotganini yashirmayapti.
Energiya bozori qogʻozda iqtisod, amalda esa urushning moliyaviy tomirlaridan biri boʻlib qolyapti.
Shu sabab Kiyev Rossiyadagi neftni qayta ishlash zavodlariga zarbalarni davom ettiryapti. Kun.uz yozishicha, Tramp va Putin kelishuvidan keyin Rostovdagi zavod hujumga uchragani aytilgan. Ukraina bu obyektlarni qonuniy harbiy nishon deb biladi, chunki ular Rossiya armiyasini pul va yoqilgʻi bilan taʼminlaydi.
Tushuntiraman: bu mojaro faqat AQSH, Rossiya va Ukraina oʻrtasidagi siyosiy tortishuv emas. Dizel narxi tushsa, transport xarajati arzonlashadi, logistika yengillashadi, bozordagi ayrim mahsulotlarga bosim kamayadi. Toshkentdagi oddiy haydovchi yoki importchi buni global siyosat deb emas, yoqilgʻi va yetkazib berish narxi orqali sezadi.
Ammo narx arzonlashgani har doim ham siyosiy jihatdan toza qaror degani emas. Rossiya dizelini sotib olish bozorni tinchlantirishi mumkin, lekin shu pulning bir qismi Ukrainadagi urushni davom ettirishga xizmat qilsa, masala ancha ogʻirlashadi. Qisqasi, arzon yoqilgʻining ham geopolitik narxi bor.
Haftaning yana bir keskin voqeasi — Yaman husiychilarining Saudiya Arabistoniga hujumlari kuchaygani. Ar-Riyoddagi xalqaro aeroportga raketa hujumi oqibatida uch kishi, jumladan samolyot uchuvchisi halok boʻlgan. Bir nechta reys kechikkan, ayrimlari bekor qilingan.
Raketa parchalari bolalar bogʻchasi va tibbiyot birlashmasi hududiga tushgani aytilmoqda. Saudiya odatda bunday yoʻqotishlarni ochiq eʼlon qilishga shoshilmaydi, bu safar esa halok boʻlganlar haqidagi xabarni tan oldi. Shunga qaramay, Ar-Riyod husiychilarga javob zarbasi bermagan.
Bir soʻz bilan aytganda, hafta energiya va xavfsizlik bir-biridan ajralmas mavzuga aylanganini koʻrsatdi. Tramp dizel narxini tushirishni oʻylayapti, Zelenskiy esa bu qaror Rossiyaning urush byudjetini toʻldirishini aytyapti. Manda eng muhim savol shu: qisqa muddatli arzonlik uzoq muddatli beqarorlikni qoplab bera oladimi?