Kun.uz maʼlumotiga koʻra, Donald Tramp maʼmuriyati Ukrainaga qurol yetkazish boʻyicha PURL dasturini bloklash bilan tahdid qilmoqda. Gap dastur allaqachon toʻxtatilgani haqida emas, balki Kiyevga bosim vositasi sifatida ishlatilayotgani haqida ketmoqda.
Financial Times yozishicha, Vashington Ukrainadan Rossiya neftni qayta ishlash zavodlariga zarbalarni toʻxtatishni kutyapti. Shu talabni yetkazish uchun AQSH rasmiylari Ukraina va Yevropadagi amaldorlarga qoʻngʻiroq qilgan. Oq uy esa bu maʼlumotni tasdiqlamagan, izoh ham bermagan.
PURL — “Ukrainaning ustuvor ehtiyojlari roʻyxati” dasturi. Mohiyatan, u Kiyevga zarur qurollarni yetkazib berish mexanizmi sifatida ishlaydi. Shuning uchun Vashingtonning uni bloklash haqidagi ishorasi oddiy diplomatik gap emas, Ukraina mudofaa rejasiga bevosita taʼsir qilishi mumkin boʻlgan signal.
FT manbalariga koʻra, AQSH rasmiylari bogʻlangan shaxslar orasida Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiyning harbiy maslahatchisi Pavel Palisa ham bor. U avval 93-alohida mexanizatsiyalashgan brigadaga qoʻmondonlik qilgan. Bu detal bosim faqat siyosiy kabinetlar darajasida emas, harbiy qarorlar atrofida ham ketayotganini koʻrsatadi.
Bu voqea Trampning “energetika boʻyicha sulh” haqidagi bayonoti ortidan chiqdi. AQSH prezidenti 11-oktabr kuni Rossiya va Ukraina energetika obyektlariga zarbalarni toʻxtatishga rozi boʻlganini eʼlon qildi. U Truth Social’da ikki tomon ham bunga rozilik berganini yozdi.
Lekin Kiyev tomoni buni boshqacharoq qabul qildi. Zelenskiy dastlab Axios jurnalistiga bunday qisman sulh haqida xabari yoʻqligini aytdi. Keyinroq u Rossiya rozi boʻlsa, Ukraina bu tashabbusni qoʻllab-quvvatlashini bildirdi va AQSHdan aniq tafsilotlarni kutayotganini qoʻshdi.
Joyida aytib ketay: bu yerda asosiy savol sulhning oʻzi emas, uning sharti va nazorati. Agar energetika obyektlariga zarbalar toʻxtasa, kim birinchi boʻlib buzdi, qaysi obyekt “energetika infratuzilmasi” hisoblanadi, javob chorasi qanday boʻladi — bular hali ochiq.
Ukrainaga yaqin yuqori martabali amaldor FT’ga bunday kelishuv haqida “hech kim eshitmaganini” aytgan. Demak, Tramp eʼlon qilgan kelishuv hali hujjatlashgan va ikki taraf bir xil tushunayotgan formatga oʻxshamaydi. Nazarimda, aynan shu noaniqlik qurol dasturi atrofidagi bosimni yanada keskin qiladi.
Oʻzbekiston uchun bu mavzu uzoqdagi urush yangiligidek koʻrinishi mumkin. Lekin energiya infratuzilmasiga zarbalar, neftni qayta ishlash zavodlari va qurol yetkazish boʻyicha qarorlar global yoqilgʻi narxlari, logistika va bozor kayfiyatiga ulanadi. Toshkentdagi biznes ham, import bilan ishlaydigan tadbirkor ham bunday siyosiy burilishlarni narxlarda his qilishi mumkin.
Qisqasi, AQSH Ukrainaga yordamni toʻxtatgani yoʻq, lekin PURL dasturini bosim vositasi sifatida stolga qoʻydi. Bu esa Kiyev uchun nozik vaziyat: bir tomonda Rossiyaning energetika obyektlariga zarba berish strategiyasi, ikkinchi tomonda esa qurol oqimining siyosiy shartlarga bogʻlanishi turibdi.