Biznes-ombudsman aralashuvidan keyin nazorat organlari KPIʼsidan tekshiruvlar sonini oshirish mezoni olib tashlandi. Spot.uz maʼlumotiga koʻra, bu haqda prezident huzuridagi tadbirkorlar huquqlarini himoya qilish boʻyicha vakil matbuot kotibi Sadullo Salohov 2026-yil yanvar-sentabr yakunlari boʻyicha brifingda aytgan.
Gap oddiy koʻrsatkich haqida emas. Agar nazorat organining ichki baholashida “qancha koʻp tekshirsang, shuncha yaxshi” degan mantiq tursa, tizim tabiiy ravishda biznesga bosimni koʻpaytiradi. Mohiyatan, KPI tadbirkorni himoya qilishi kerak boʻlgan tartibni teskarisiga ishlatib qoʻygan.
Toʻqqiz oy ichida Biznes-ombudsman tadbirkorlarni tekshirish jarayonida 7498 ta qonunbuzarlikni aniqlagan. Shundan 938 tasi noqonuniy tekshiruv, 6560 tasi esa tekshiruv oʻtkazish tartibini buzish bilan bogʻliq. Aniqlangan holatlar boʻyicha maʼmuriy choralar koʻrilgan.
1-avgustdan boshlab nazorat organlarining tadbirkorlar bilan har qanday muloqotini oldindan roʻyxatdan oʻtkazish majburiy boʻldi. Shu tartib kuchga kirganidan beri respublika boʻylab 4254 ta muloqot roʻyxatdan oʻtgan. Lekin ayrim holatlarda “suhbat” yoki “muloqot” nomi ostida amalda tekshiruv oʻtkazilgan, hatto oldindan roʻyxatsiz choralar ham qoʻllangan.
Biznes-ombudsman aralashganidan keyin bunday holatlardagi jarimalar bekor qilingan, aybdor mansabdorlar esa maʼmuriy javobgarlikka tortilgan. Qisqasi, nazorat jarayoni endi qogʻozdagi tartib emas, amalda kuzatiladigan va baholanadigan maydonga aylanmoqda.
Tekshiruvlar sonini koʻpaytirish KPIʼsi biznesga ortiqcha maʼmuriy bosim yaratadi. Shu sababli bu mezon nazorat organlari koʻrsatkichlaridan chiqarildi.
Bu qaror Toshkentdagi kichik ishlab chiqaruvchi yoki viloyatdagi bozorda savdo qilayotgan tadbirkor uchun ham muhim. Chunki tadbirkor bir oyda mijoz, ijara, soliq, logistika va xodim masalasini hal qiladi. Unga yana “rejani toʻldirish” uchun keladigan tekshiruv kerak emas.
Yanvar-sentabr oylarida Biznes-ombudsmanga jami 10 743 ta murojaat kelgan, shundan 10 031 tasi koʻrib chiqilgan. 49% holatda masalalar ijobiy hal boʻlgan. Masalan, Namangan viloyati hokimligi bilan birga dehqon bozorlariga kirish va savdo qilish uchun haq undirish amaliyoti toʻxtatilgan. Natijada 38 ta bozordagi 7000 dan ortiq tadbirkorning asossiz xarajatlari qisqargan.
Yana bir misol — xususiy bogʻchalarga subsidiya hisoblashdagi xatolar. Idora buni aniqlaganidan keyin 2240 nafar tarbiyalanuvchi uchun oyiga 130,8 mln soʻm qoʻshimcha kompensatsiya toʻlash yoʻlga qoʻyilgan.
Biznes-ombudsman tadbirkorlar murojaatlari va tizimli muammolar asosida 12 ta normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqqan. Bundan tashqari, biznesga taʼsir qiladigan 800 dan ortiq hujjat loyihasi huquqiy ekspertizadan oʻtkazilgan. Ularning yarmidan koʻpi boʻyicha davlat organlariga qayta koʻrib chiqish takliflari yuborilgan.
Takliflardan biri majburiy yoritish moslamalari, belgilar va peshlavhalar uchun elektr energiyasiga qoʻllanadigan uch karra koeffitsiyentni bekor qilishni nazarda tutadi. Yana bir tashabbus tadbirkorga moliyaviy sanksiya qoʻllashdan oldin kamida 10 ish kuni ichida kamchilikni tuzatish va zararni qoplash imkonini berishni taklif qiladi. Agar talablar toʻliq bajarilsa, sanksiya qoʻllanmaydi.
Joyida aytib ketay, bu kabi oʻzgarishlar birdaniga biznes muhitini ideal qilib qoʻymaydi. Lekin nazorat organi KPIʼsidan “koʻproq tekshir” degan mezonning olib tashlanishi muhim signal: davlat tadbirkorni raqam toʻldirish uchun emas, qonuniy asos boʻlgandagina tekshirishi kerak.