Markaziy bank 2027-yildan shakar importiga qo‘yiladigan yillik 300 ming tonnalik kvota oziq-ovqat inflyatsiyasiga jiddiy xavf tug‘dirmaydi, deb hisoblayapti. Spot.uz maʼlumotiga ko‘ra, regulyator raisi o‘rinbosari Nodirbek Achilov bu fikrni 4-noyabrdagi matbuot anjumanida bildirgan.
Achilovning aytishicha, shakar oziq-ovqat inflyatsiyasini hisoblashda inobatga olinadigan mahsulotlardan biri. Biroq 2026-yil boshidan uning narxi nisbatan barqaror saqlanib, keskin o‘sish ko‘rsatmagan. Shu sabab Markaziy bank hozircha shakar bozorida katta inflyatsion xatarni ko‘rmayapti.
Regulyator 2027-yilda oziq-ovqat inflyatsiyasi hozirgi darajadan pasayishini ham kutmoqda. Umumiy inflyatsiya savatiga shakar bilan birga jami 517 turdagi tovar kiradi.
Kvota qanday ishlaydi?
Vazirlar Mahkamasining 30-iyuldagi yopiq qaroriga ko‘ra, 2027-yildan O‘zbekistonga yiliga 300 ming tonna shakar olib kirish uchun kvota belgilanadi. Uning 100 ming tonnadan uch qismi ichimlik, qandolat va boshqa oziq-ovqat ishlab chiqaruvchilariga ajratiladi.
Hukumat har yili noyabrda Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Raqobat qo‘mitasi hamda Milliy statistika qo‘mitasi takliflari asosida kvota hajmini tasdiqlaydi. Uni har olti oyda qayta ko‘rib chiqish mumkin. Import huquqini esa onlayn auksionlar orqali taqsimlash rejalashtirilgan.
Biznes nega xavotirda?
Markaziy bankning xotirjam prognoziga qaramay, iqtisodchilar va ishlab chiqaruvchilar cheklov narxlarni oshirishi mumkinligini aytmoqda. Biznes-ombudsman Bekzod Xatamov qimmatroq shakar boshqa mahsulotlar tannarxiga ham o‘tishi va eksport imkoniyatlarini qisqartirishidan ogohlantirgan.
Iqtisodchi Otabek Bakirov hisob-kitobiga ko‘ra, import cheklovi bojxona tushumlarini $65 mlnga kamaytirishi mumkin. Yuliy Yusupov esa kvota va mahalliy yetkazib beruvchilarga berilgan imtiyozlar raqobatga taʼsir qilishini qayd etgan.
UzBev uyushmasi ham mahalliy shakar zavodlarini qo‘llash oziq-ovqat sanoatining boshqa korxonalari uchun qo‘shimcha to‘siq yaratmasligi kerak, deb hisoblaydi. Tashkilot qaror O‘zbekistonning Jahon savdo tashkilotiga aʼzo bo‘lish jarayonidagi majburiyatlari bilan ham savollar tug‘dirishi mumkinligini bildirgan.
Mohiyatan, bu yerda ikki xil qarash bor: Markaziy bank joriy narxlar barqarorligiga tayanmoqda, biznes esa kvota kuchga kirgandan keyingi taʼsirni hisoblayapti. Menimcha, haqiqiy natijani kvota auksionlaridagi raqobat va mahalliy zavodlarning narx siyosati ko‘rsatadi. Ishqilib, himoya chorasi Toshkentdagi do‘kondan tortib qandolat sexigacha bo‘lgan zanjirda xarajatni oshirib yubormasin.