Rossiya Xavfsizlik kengashi Starlink va OneWeb kabi Gʻarb sunʼiy yoʻldosh aloqa tizimlarini suveren davlatlar uchun xavf deb baholadi. Kun.uz maʼlumotiga koʻra, kengash bu xulosani mamlakat axborot xavfsizligiga bagʻishlangan ilmiy-ekspert yigʻilishidan keyin eʼlon qilgan.
Rossiya tomoni asosiy tahdidni Gʻarb aloqa tizimlaridan boshqa mamlakatlardagi ijtimoiy-siyosiy vaziyatga taʼsir qilish uchun foydalanish ehtimoli bilan izohlayapti. Bayonotda, ayniqsa, iqtisodiyotini tez raqamlashtirayotgan davlatlarda Starlink va OneWeb xizmatlari faol kengayayotgani aytilgan.
Starlink orbitada katta ustunlikka ega
Ilon Mask asos solgan SpaceX kompaniyasining Starlink tizimi orbitaga 10 mingdan ortiq sunʼiy yoʻldosh chiqargan. Kompaniya kelajakda ularning sonini 42 mingtaga yetkazishni rejalashtirgan.
Bunday tarmoq yerusti aloqa infratuzilmasi sust yoki butunlay ishlamay qolgan hududlarda ham internet berishi mumkin. Shu bilan birga, tizimning xususiy kompaniya tomonidan boshqarilishi hukumatlarda nazorat va axborot xavfsizligi bilan bogʻliq savollarni paydo qiladi.
Mohiyatan, Rossiyaning eʼtirozi texnologiyaning oʻzidan ko‘ra, uning kim tomonidan va qanday sharoitda boshqarilishiga qaratilgan. Sunʼiy yoʻldosh interneti mahalliy operatorlar yoki yerusti tarmoqlaridan mustaqil ishlashi mumkin — bu esa davlatlarning odatiy nazorat mexanizmlarini cheklaydi.
Rossiya «Rassvet» tizimini tezlashtirmoqchi
Xavfsizlik kengashi Starlinkʼka muqobil sifatida Rossiyaning «Rassvet» loyihasini jadal rivojlantirish kerakligini bildirdi. 2022-yilda boshlangan ushbu tizim hozircha 32 ta sunʼiy yoʻldoshdan iborat.
«Roskosmos» rahbari Dmitriy Bakanov 2025-yil iyunida loyihaning birinchi bosqichida guruh 350 ta sunʼiy yoʻldoshga yetkazilishini aytgan edi. Rossiya bu miqdor sutka davomida global qamrov berishi mumkinligini kutyapti. Keyingi bosqichda apparatlar sonini 900 tagacha oshirish rejalashtirilgan.
Raqamlardan farq yaqqol koʻrinadi: Starlink allaqachon 10 mingdan ortiq apparatga ega, «Rassvet» esa 32 ta sunʼiy yoʻldosh bilan ish boshlayapti. Qisqasi, Rossiya tahdid deb atayotgan tizimga texnologik muqobil yaratishi uchun faqat bayonot emas, katta ishlab chiqarish quvvati va mablagʻ ham kerak boʻladi.
Bu Oʻzbekiston uchun nimani anglatadi?
Oʻzbekiston ham internet qamrovini kengaytirish va iqtisodiyotni raqamlashtirishga harakat qilyapti. Toshkentda optik internet va mobil aloqa tez rivojlanayotgan boʻlsa-da, chekka hududlarda barqaror ulanish masalasi hanuz dolzarb. Sunʼiy yoʻldosh interneti aynan shunday joylarda foyda berishi mumkin.
Menimcha, mahalliy bozor uchun asosiy masala xizmatning qaysi davlatga tegishli ekani emas. Muhimi — narx, qamrov, maʼlumotlar xavfsizligi va Oʻzbekiston qonunlariga mos ishlash tartibi. Rossiyaning bayonoti esa sunʼiy yoʻldosh interneti endi oddiy aloqa xizmati emas, balki geopolitik raqobat vositasiga ham aylanganini koʻrsatadi.