Markaziy bank tijorat banklari va toʻlov tashkilotlaridan bankomat orqali pul yechish bilan bogʻliq shikoyatlarni har tomonlama va xolis tekshirishni talab qildi. Spot.uz maʼlumotiga koʻra, regulyator moliyaviy tashkilotlarga shu masalada ochiq xat yuborgan.
Markaziy bank fuqarolarning murojaatlarini oʻrganib, ayrim hollarda kartadan pul yechilgani, ammo bankomat naqd pul bermaganini aniqlagan. Muammo shundaki, toʻlov xizmatlari operatorlari tranzaksiya tizimda muvaffaqiyatli koʻringaniga tayanadi, lekin mijoz pulni haqiqatan olganini har doim ham tasdiqlay olmaydi.
Tranzaksiyaning tizimda “muvaffaqiyatli” qayd etilishi xizmat koʻrsatilganini bir maʼnoda isbotlamaydi.
Regulyator bunday holatlarni bankomatlardan foydalanish va kerakli maʼlumotlarni saqlash talablari buzilgani bilan bogʻladi. Operatorlar har bir operatsiya natijasini yozib borishi, zarur texnik maʼlumotlarni saqlashi hamda qurilmalar ustidan ichki va texnik nazorat oʻrnatishi shart.
Tekshiruvda nimalar hisobga olinadi?
Bank yoki toʻlov tashkiloti pul yechilib, naqd mablagʻ berilmagani haqidagi murojaatni faqat tizimdagi bitta qayd bilan yopmasligi kerak. Tekshiruvda elektron jurnallar, texnik maʼlumotlar, bankomatdagi naqd pul qoldigʻini solishtirish natijalari, toʻlov infratuzilmasining boshqa ishtirokchilaridan olingan axborot va videoyozuvlar koʻrib chiqiladi.
Mijozga yuboriladigan javobda operator qaysi dalillarga asoslanib xulosa chiqarganini ham koʻrsatishi kerak. Agar operatsiya lozim darajada bajarilmagani aniqlansa, mijozning moliyaviy huquqlari tiklanadi — yaʼni yechilgan mablagʻ qaytarilishi kerak.
Mohiyatan, bank oʻzi saqlashi kerak boʻlgan texnik maʼlumotni saqlamagan boʻlsa, buning oqibatini mijoz zimmasiga yuklay olmaydi. Bu qoida ayniqsa Toshkent va hududlarda bankomatdan muntazam foydalanadigan odamlar uchun muhim: endi “tizimda operatsiya oʻtgan” degan javobning oʻzi yetarli emas.
Muammo avval ham koʻtarilgan
Markaziy bank may oyida banklar va toʻlov xizmatlariga bankomatlar ishini yaxshilash vazifasini bergan edi. Regulyator raisining birinchi oʻrinbosari Nodirbek Sаydullayev kartadan pul yechilib, naqd mablagʻ chiqmasligi, kartaning qurilmada qolib ketishi yoki bajarilmagan operatsiya uchun komissiya ushlanishini ustuvor muammo sifatida koʻrishga chaqirgan.
Markaziy bank raisi Timur Ishmetov 13-iyundagi Senat majlisida avgustdan bankomat orqali pul yechishdagi nosozliklar uchun banklarni jarimaga tortish rejalashtirilganini aytgandi. Uning maʼlumotiga koʻra, bankomatlar bilan bogʻliq 291 mingta hodisaning qariyb 46 mingtasi — 15% — banklar va toʻlov tizimlari aybi bilan yuz bergan.
Qisqasi, bankomat pul bermagan boʻlsa, chekni saqlash, vaqt va manzilni qayd etish hamda bankka yozma murojaat qilish foydali. Bank esa shikoyatni texnik dalillar bilan tekshirishi va qarorini mijozga tushunarli asoslab berishi kerak.