Facebook, Instagram va WhatsApp egasi Meta shaxsiy maʼlumotlardan foydalanish bo‘yicha sud ishida $25 mlrd jarimaga tortildi. Kun.uz maʼlumotiga ko‘ra, qarorni 21-oktabr kuni AQSHning Nyu-Meksiko shtati sudyasi Frensis Metyu chiqargan.
Bu — Meta tarixidagi eng katta jarima. Hakamlar hayʼati kompaniya ko‘p yillar davomida Facebook foydalanuvchilarini ularning shaxsiy maʼlumotlari qanday ishlatilgani haqida chalg‘itgan degan xulosaga kelgan.
Sud 11 yillik qoidabuzarlikni aniqladi
Ishning markazida Cambridge Analytica mojarosi turibdi. Keyinchalik yopilgan bu kompaniya Facebook foydalanuvchilariga tegishli maʼlumotlardan siyosiy maslahat xizmatlarida, jumladan, Donald Tramp g‘alaba qozongan 2016-yilgi AQSH prezidentlik saylovi bilan bog‘liq loyihalarda foydalangan.
Nyu-Meksiko rasmiylari Meta rahbarlari foydalanuvchi maʼlumotlari sotilmagani va uchinchi tomonlarga berilmagani haqida qayta-qayta noto‘g‘ri bayonot qilganini aytdi. Sud esa bunday holatlar amalda yuz berganini aniqladi.
Sudya Frensis Metyu kompaniyaning bayonotlari va qonunbuzarliklari qasddan sodir etilgan, degan qarorga keldi.
Sud hujjatlariga ko‘ra, qoidabuzarliklar 2010-yildan 2021-yilgacha, yaʼni 11 yildan ortiq davom etgan. Hakamlar hayʼati jami 43 millionta qoidabuzarlikni qayd etgan.
Nyu-Meksiko qonunlari har bir holat uchun $5 minggacha jarima belgilash imkonini beradi. Shu asosdagi dastlabki summa $219 mlrd deb ko‘rsatilgan, biroq sudya uni $25 mlrdgacha kamaytirdi.
Meta qarorga qarshi shikoyat qiladi
Kompaniya sud qarori ustidan apellyatsiya berishini bildirdi. Demak, $25 mlrd yakuniy summa bo‘lib qolishi hali aniq emas — yuqori instansiya qarorni o‘zgarishsiz qoldirishi, kamaytirishi yoki bekor qilishi mumkin.
Meta uchun bu yilning o‘zidagi yagona yirik huquqiy xarajat emas. Kompaniya bolalar xavfsizligi bilan bog‘liq boshqa ish bo‘yicha Kaliforniya boshchiligidagi shtatlar va hududlar koalitsiyasi bilan $18 mlrdlik kelishuvga ham rozi bo‘lgan.
Mohiyatan, sudning xabari oddiy: bepul xizmat taklif qilish kompaniyaga foydalanuvchi maʼlumotlari bilan yashirin ishlash huquqini bermaydi. Meta kabi platformalar uchun maʼlumot — reklama biznesining asosiy resursi, foydalanuvchi uchun esa shaxsiy hayotning bir qismi.
Bu masala O‘zbekiston uchun ham uzoq emas. Toshkentdagi kichik biznesdan tortib yirik brendlargacha Facebook va Instagram orqali reklama beradi, millionlab mahalliy foydalanuvchilar esa bu platformalarda telefon raqami, joylashuv va qiziqishlari haqida iz qoldiradi. Qisqasi, AQSHdagi $25 mlrdlik jarima bizga ham raqamli xizmatlarda rozilik, shaffoflik va maʼlumot himoyasi qanchalik muhimligini ko‘rsatadi.