Oʻzbekistondagi nasos stansiyalari va ijtimoiy obyektlarni energiya tejamkor texnologiyalar bilan yangilashga xususiy sarmoya jalb qilinadi. Spot.uz maʼlumotiga koʻra, bu haqda Shavkat Mirziyoyev yoqilgʻi-energetika sohasidagi investorlar bilan ochiq muloqotda aytdi.
Xususiy biznes uskunalarni yangilash, elektr sarfini kamaytirish va obyektlarning samaradorligini oshirish loyihalarida qatnashadi. Investor energiya tejalishidan hamda uglerod birliklarini sotish yoki hisobga olishdan manfaat koʻrishi mumkin.
“Eng arzon energiya — tejalgan energiya”, — dedi prezident.
Mohiyatan, taklifning asosiy jihati shuki, davlat nasos stansiyasini oʻzi modernizatsiya qilish uchun katta mablagʻ izlamaydi. Xususiy kompaniya sarmoya kiritadi, keyin tejalgan elektr va samaradorlikdan daromad oladi. Bunday model, ayniqsa, koʻp elektr sarflaydigan sugʻorish tizimlari uchun muhim.
Energetikaga xususiy sektorni jalb qilish faqat nasos stansiyalari bilan cheklanmaydi. Elektr tarmoqlaridagi yoʻqotishlarni kamaytirish va xizmat sifatini oshirish uchun Samarqandda qoʻllangan davlat-xususiy sheriklik modeli Jizzax hamda Toshkent viloyatlariga ham yoyilishi rejalashtirilgan.
Samarqand tajribasi qanday ishlaydi?
Samarqand viloyatining elektr tarmoqlari 30 yilga Turkiyaning Aksa Enerji kompaniyasi boshqaruviga beriladi. Kompaniya xalqaro tenderda gʻolib chiqqan. Jarayonda Xalqaro moliya korporatsiyasi ham qatnashgan.
Aksa Enerji 2025-yilgi hisobotida tarmoqlarni yangilashga $1 mlrd kiritishni rejalashtirganini bildirgan. Energetika vazirligi shartiga koʻra, xususiy sherik dastlabki 10 yil davomida kamida $350 mln sarmoya kiritishi kerak.
Tasdiqlangan loyiha parametrlarida dastlabki ikki yil uchun minimal sarmoya $27 mln etib belgilangan. Kompaniya shu davrdan boshlab elektr yoʻqotishlarini kamaytirishi ham talab qilinadi. Tarmoqlarning oʻzi esa davlat mulkida qoladi — xususiy operator faqat ularni boshqaradi va modernizatsiya qiladi.
Biznes uchun yana qanday imkoniyat bor?
Energiya saqlash loyihalariga sarmoya kiritgan kompaniyalarga mol-mulk va yer soligʻi boʻyicha 10 yilgacha imtiyoz berilishi mumkin. Imtiyozni qoʻllashda turlicha talqinlar chiqmasligi uchun Soliq kodeksiga aniqlik kiritish rejalashtirilgan. Xususan, energiya saqlash majmuasi yonida podstansiya va yordamchi infratuzilma boʻlishi talabi yozib qoʻyiladi.
Qisqasi, davlat energetikadagi sarmoyani yangi quvvat qurish bilangina bogʻlamayapti. Mavjud tarmoqlar va nasos stansiyalarida sarfni kamaytirish ham alohida biznes yoʻnalishiga aylantirilmoqda. Menimcha, natijani baholashda kiritilgan puldan tashqari, qancha elektr tejalgani va xizmat sifati qanday oʻzgargani ham ochiq koʻrsatilishi kerak.