Spot.uz maʼlumotiga koʻra, “Navoiyazot”da xususiylashtirish oldidan tayyorgarlik va moliyaviy sogʻlomlashtirish ishlari boshlangan. Bu haqda 8-oktabr kuni Davlat aktivlarini boshqarish agentligi direktori Sohibjon Murodov matbuot anjumanida aytgan.
Gap oddiy savdo jarayoni haqida ketmayapti. “Navoiyazot” — kimyo sanoatidagi yirik va strategik korxonalardan biri. Korxona joylashuvi, atrofidagi infratuzilma va ishlab chiqarish salohiyati hisobga olinib, uning bazasida katta kimyo klasteri shakllanishi rejalashtirilmoqda.
Mohiyatan, davlat avval aktivni tartibga keltirmoqchi. Agentlik korxona balansidan bir nechta noasosiy aktivlarni chiqarib, “toza aktiv” shakllantirishni reja qilgan. Shundan keyingina xususiylashtirishga tayyorgarlikning navbatdagi bosqichi koʻrib chiqiladi.
“Hozir biz ‘Navoiyazot’ning oʻzini moliyaviy sogʻlomlashtirish jarayonini boshladik. Yaʼni korxona balansini bir nechta noasosiy aktivlardan ozod qilib, uni toza aktivga aylantirganimizdan keyin keyingi bosqichda bu masalani koʻrib chiqamiz. Hozircha u bosqichga yetib borganimiz yoʻq”, — degan Murodov.
Tushuntiraman: yirik davlat korxonasini investor oldiga chiqarishdan oldin uning ichki tuzilmasi aniq boʻlishi kerak. Qaysi aktiv asosiy biznesga tegishli, qaysisi ortiqcha yuk — bular ajratilmasa, kelajakdagi xaridor ham narxni, ham riskni boshqacha baholaydi.
Bu yerda “toza aktiv” degani korxonaning asosiy faoliyati va moliyaviy holati investor uchun tushunarliroq koʻrinishga keltirilishini anglatadi. Ayniqsa, xalqaro bozorda savdo qilinadigan yirik ulushlar uchun bu muhim. Investor odatda faqat zavodning oʻziga emas, uning qarzlari, yordamchi aktivlari, boshqaruv sifati va kelajakdagi pul oqimiga qaraydi.
2025-yil aprelida prezident davlat ishtirokidagi yirik korxonalarni xalqaro bozorlarda xususiylashtirish boʻyicha farmon imzolagan edi. Roʻyxatda “Navoiyazot”dagi 75% davlat ulushi ham bor. Bu ulushni sotish Davlat aktivlarini xususiylashtirish va xususiylashtirish jarayonlarini muvofiqlashtirish boʻyicha davlat komissiyasi belgilaydigan alohida grafik asosida koʻrib chiqiladi.
Joyida aytib ketay: bu xabar “ertaga korxona sotiladi” degani emas. Aksincha, rasmiy bayonotdan koʻrinishicha, jarayon hali tayyorgarlik bosqichida. Avval balans yengillashadi, moliyaviy holat tartibga keladi, keyin xususiylashtirishning aniq modeli va muddati masalasi oldinga chiqadi.
Oʻzbekiston uchun bu jarayonning ahamiyati katta. Navoiydagi kimyo ishlab chiqarishi nafaqat viloyat iqtisodiyoti, balki butun sanoat zanjiri uchun muhim. Agar klaster gʻoyasi ishlasa, bu xomashyo, logistika, eksport va qoʻshimcha qiymatli mahsulotlar atrofida yangi bizneslar paydo boʻlishiga turtki berishi mumkin.
Shu bilan birga, savol ochiq qoladi: xususiy investor kelgach, korxona qanday modernizatsiya qilinadi, ish oʻrinlari va mahalliy yetkazib beruvchilar bilan munosabat qanday saqlanadi? Menimcha, eng muhim nuqta shunda — davlat aktivni sotishning oʻzini emas, undan keyingi sanoat siyosatini ham oldindan aniq koʻrsatishi kerak.
Qisqasi, “Navoiyazot” boʻyicha jarayon boshlandi, lekin hal qiluvchi bosqich hali oldinda. Hozir davlat korxonani investor uchun tushunarli, tartibli va baholash mumkin boʻlgan shaklga keltirishga urinmoqda. Bu ish qanchalik sifatli qilinsa, keyingi savdo ham shunchalik jiddiy koʻrinadi.