Oʻzbekiston elektr energiyasini Afgʻoniston va Janubiy Osiyo mamlakatlariga eksport qilish imkoniyatlarini koʻrib chiqmoqda. Spot.uz maʼlumotiga koʻra, bu yoʻnalishlar mamlakatning ichki ehtiyoji qoplanganidan keyin ortib qoladigan energiyani sotish uchun istiqbolli bozor sifatida belgilangan.
Prezident Shavkat Mirziyoyev 16-oktabr kuni yoqilgʻi-energetika sohasidagi investorlar bilan ochiq muloqot oʻtkazdi. Unda elektr tarmoqlarini yangilash, energiyani saqlash tizimlarini kengaytirish va eksport infratuzilmasini rivojlantirish rejalari muhokama qilindi.
2030-yilgacha 5 ming kilometr yangi tarmoq
2021-yildan buyon Oʻzbekiston elektr tarmoqlarini modernizatsiya qilishga $2 mlrddan ortiq mablagʻ yoʻnaltirdi. Endi 2030-yilgacha yana 5 ming kilometr elektr uzatish liniyasi hamda 16 ta yirik podstansiya qurish rejalashtirilgan.
Shuningdek, elektr energiyasini saqlash quvvatini 4,5 GVtga yetkazish maqsad qilingan. Yangi loyihalarning katta qismi Qoraqalpogʻiston, Buxoro, Jizzax, Samarqand, Namangan, Qashqadaryo va Toshkent viloyatlarida joylashadi.
Ustuvorlik elektr ishlab chiqarish, uni saqlash va uzatishni bitta tizimga birlashtiradigan loyihalarga beriladi. Energiyani uzoq muddat saqlash uchun investorlarni gidroakkumulyatsiya elektr stansiyalari qurilishiga jalb qilish ham koʻzda tutilgan.
Yevropaga Kaspiy orqali yoʻl ochilmoqda
Oʻzbekiston eksportni faqat janubiy yoʻnalish bilan cheklamoqchi emas. Qozogʻiston va Ozarbayjon bilan birga Kaspiy dengizi orqali Yevropaga «yashil» elektr energiyasi yetkazadigan koridor loyihasi amaliy bosqichga oʻtmoqda.
Uch davlat loyiha muhokamasini 2023-yil noyabrida boshlagan. 2024-yil mayida energetika vazirlari energiya tizimlarini bogʻlash boʻyicha memorandum imzoladi, avgustda esa eksport uchun qoʻshma korxona tuzishga kelishdi. Korxona ofisi Boku shahrida joylashadi.
Energetika vaziri oʻrinbosari Umid Mamadaminov avvalroq 2030-yilga borib Oʻzbekiston yiliga 10–15 mlrd kVt·soat elektr energiyasini eksport qila olishini aytgandi. Gap, avvalo, ichki talab qoplanganidan keyingi ortiqcha hajm haqida ketmoqda.
Eksport rejasi ichki bozor hisobidan emas, mamlakat ehtiyojidan ortadigan elektr energiyasiga tayanadi.
Mohiyatan, Oʻzbekiston bir paytning oʻzida uchta vazifani hal qilmoqchi — eskirgan tarmoqlarni yangilash, energiyani saqlash quvvatini oshirish va yangi tashqi bozorlarga chiqish. Biroq eksportning barqarorligi yangi elektr stansiyalaridan tashqari, uzatish liniyalari va saqlash tizimlari oʻz vaqtida ishga tushishiga ham bogʻliq.
Qisqasi, Toshkent uchun Afgʻoniston va Janubiy Osiyo yaqin bozor, Yevropa esa uzoqroq, ammo kattaroq imkoniyat. Rejalar bajarilsa, elektr energiyasi Oʻzbekistonning yangi eksport mahsulotlaridan biriga aylanishi mumkin.