Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi ayrim dori importchilari va ulgurji distribyutorlar ustidan tushgan shikoyatlarni oʻrganishni boshladi. Gap xaridorgir dorilarni olish uchun ularga qoʻshimcha, buyurtma qilinmagan preparatlarni ham sotib olish talabi qoʻyilayotgani haqida ketmoqda.
Spot.uz maʼlumotiga koʻra, bu shikoyatlar ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan. Agar tekshiruv davomida qonun buzilishi tasdiqlansa, kompaniyalarga moliyaviy jarima qoʻllanishi mumkin.
Beshta kompaniya importning qariyb yarmini nazorat qiladi
Qoʻmita keltirgan raqamlarga qaraganda, 2026-yilning dastlabki toʻqqiz oyida Oʻzbekistonga 305 ta korxona dori import qilgan. Umumiy import hajmining 47,2 foizi atigi beshta kompaniya hissasiga toʻgʻri kelgan.
Bu koʻrsatkichning oʻzi qonun buzilganini anglatmaydi. Ammo bozorning katta qismi oz sonli yetkazib beruvchilar qoʻlida jamlanganda, ularning dorixonalarga shart qoʻyish imkoniyati ham kuchayadi. Qoʻmita aynan shu holat kichik biznes faoliyatini cheklashi va raqobatga salbiy taʼsir qilishi mumkinligini aytmoqda.
Tushuntiraman: dorixona talab yuqori boʻlgan bitta dorini olmoqchi, distribyutor esa uning yoniga sekin sotiladigan boshqa preparatlarni ham qoʻshib xarid qilishni talab qiladi. Natijada dorixona keraksiz zaxiraga pul tikadi, ombor xarajati oshadi va bu yuk oxir-oqibat narxlarga ham taʼsir qilishi mumkin.
Dorixonalar sonida tarkibiy oʻzgarish bor
2026-yil 1-oktabr holatiga Oʻzbekistonda 14 598 ta dorixona ishlagan. Shundan 14 149 tasi chakana savdo nuqtasi hisoblanadi.
2023-yil bilan solishtirganda, asosiy chakana dorixonalar soni 8 584 tadan 7 940 taga kamaygan. Shu davrda filiallar 4 639 tadan 6 209 taga koʻpaygan, ulgurji dorixonalar esa 521 tadan 449 taga qisqargan.
Bu raqamlar mahalliy farmatsevtika savdosi tobora yirikroq tarmoqlar va distribyutorlar atrofida jamlanayotganini koʻrsatadi. Toshkentdagi kichik dorixona uchun ham xarid shartlari muhim — assortimentni yetkazib beruvchi emas, mijoz talabi belgilashi kerak.
Jarima tushumning 5 foizigacha yetishi mumkin
“Raqobat toʻgʻrisida”gi qonunning 18-moddasi muzokaradagi ustun kuchni suiisteʼmol qilishni taqiqlaydi. Shartnoma tuzishda boshqa mahsulotni ham sotib olish talabini qoʻyish shunday qoidabuzarliklardan biri sifatida koʻrsatilgan.
Qonun buzilishi tasdiqlansa, kompaniyaga qoidabuzarlik sodir etilgan davrdagi mahsulot savdosidan tushgan daromadning 5 foizi miqdorida jarima solinishi mumkin. Hisob-kitobda eng koʻpi bilan soʻnggi uch yillik davr olinadi.
Qisqasi, hozircha qoʻmita yakuniy xulosa chiqargani yoʻq. Lekin tekshiruv distribyutor va dorixona oʻrtasidagi oddiy savdo mojarosidan kattaroq masalani — bozorda kuch kimning qoʻlida ekani va bu kuchdan qanday foydalanilayotganini koʻrsatadi.