9-oktabr kuni Donald Trump va Vladimir Putin yana telefon orqali gaplashdi. Kun.uz maʼlumotiga koʻra, suhbatning eng aniq natijasi siyosiy emas, yoqilgʻi bozoriga oid boʻldi: Trump Rossiya yaqin muddatda Amerika va global bozorga jami 3 mln tonna dizel yetkazishini aytdi.
Trump Truth Socialʼdagi sahifasida avval 300 ming tonnadan ortiq dizel, noyabrda yana 500 ming tonna, undan keyin darhol 1 mln tonna yetkazilishi haqida yozgan. Uning hisobicha, Rossiya qayta ishlash zavodlarining holatiga qarab qisqa vaqt ichida umumiy hajm 3 mln tonnaga yetadi va bu dizel narxini pasaytiradi.
Bu yerda asosiy detal — telefon qoʻngʻirogʻi Ukraina urushi boʻyicha katta burilish sifatida koʻrilmayapti. Kreml ham muloqot tinchlik muzokaralarining borishiga deyarli taʼsir qilmasligini bildirgan. Mohiyatan, siyosiy masalada eshik ochilgani yoʻq, iqtisodiy mavzuda esa alohida kelishuv signali berildi.
Reuters yozishicha, Putin Trump bilan suhbatda Ukraina Rossiyadagi parlament saylovi vaqtida Moskva va boshqa shaharlarga dron hujumlari qilgani uchun muzokaralarni qayta boshlash imkoniyati buzilganini aytgan. Kreml vakili Yuriy Ushakov ham shu mazmunda gapirib, endi muzokaralar qachon tiklanishini Moskva koʻrib chiqishini bildirgan.
Bu pozitsiyada tanish ritm bor: Moskva muzokara haqida gapiradi, lekin sabab topib jarayonni choʻzadi. Menimcha, bu qoʻngʻiroqda ham urushni tugatishdan koʻra, energetika va ichki siyosiy signal kuchliroq koʻrindi.
Dizel narxi nega muhim?
Dizel oddiy yoqilgʻi emas. U yuk tashish, logistika, qishloq xoʻjaligi, qurilish va sanoat xarajatiga bevosita taʼsir qiladi. Narx pasaysa, nazariy jihatdan mahsulot yetkazish tannarxi ham yengillashadi. Lekin bu avtomatik tarzda doʻkondagi narxlar tushadi degani emas.
Oʻzbekiston uchun ham bu mavzu begona emas. Toshkentda, viloyatlardagi ulgurji bozorlarda yoki qurilish sektorida transport xarajati har doim narx ichida yashirin turadi. Global dizel arzonlasa, mahalliy importchilar, tashuvchilar va ishlab chiqaruvchilar uchun bosim biroz kamayishi mumkin. Ammo bunga valyuta kursi, logistika, bojxona, ichki raqobat va davlat tartibga soluvi ham qoʻshiladi.
Joyida aytib ketay: Trump aytgan 3 mln tonna katta raqam, lekin global bozor uchun yagona hal qiluvchi omil emas. Ayniqsa Rossiya energiyasiga nisbatan siyosiy cheklovlar, sugʻurta, transport yoʻnalishlari va xaridorlar ehtiyotkorligi bor paytda.
Shu sabab bu voqeani ikki qatlamda koʻrish kerak. Birinchisi — Trump oʻz auditoriyasiga dizel narxini tushirish boʻyicha faol harakat qilayotganini koʻrsatmoqda. Ikkinchisi — Putin urush boʻyicha jiddiy yon berish qilmay turib ham Vashington bilan iqtisodiy muloqot ochiq qolayotganini namoyish qilyapti.
Qisqasi, bu suhbat tinchlikdan koʻra dizel haqida koʻproq gapirdi. Narxlar haqiqatan pasayadimi, buni bozor koʻrsatadi. Lekin hozircha aniq boʻlgani shuki: 3 mln tonnalik dizel vaʼdasi bor, Ukraina boʻyicha esa eski savollar joyida turibdi.